Sat10212017

Last update04:03:52 AM GMT

Font Size

Profile

Cpanel

Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα, Παιδεία και Πολιτισμός: έννοιες ασύμβατες;

  • PDF

του Γιάννη Λυκογιώργου*

 

800px-A woman thinkingΘεωρώ τα μαθηματικά μία ενδιαφέρουσα επιστήμη γιατί σου δίνει τη δυνατότητα να διεισδύεις βαθιά μέσα στις έννοιες και τις καταστάσεις, να αναλύεις διεξοδικά τις παραμέτρους του προβλήματος που σε απασχολεί και να συνθέτεις τα αποτελέσματα που βρήκες μέσω της ανάλυσης σου σε ένα κεντρικό συμπέρασμα.

Προφανώς η γνώση μαθηματικών δεν είναι ο μόνος τρόπος για να επιτύχεις τα ως άνω. Ίσα-ίσα που στα 34 χρόνια που φέρνω γύρες σε αυτόν τον πλανήτη έχω γνωρίσει ανθρώπους καταρτισμένους μαθηματικά οι οποίοι δεν μπορούν να επιλύσουν πολύ εύκολα καθημερινά προβλήματα (τουναντίον, δείχνουν μία ιδιαίτερη έφεση στο να δημιουργούν ζητήματα, χωρίς λύση, εκεί που δεν υπάρχει κανένας λόγος), και ανθρώπους με σχεδόν μηδενικό μαθηματικό υπόβαθρο των οποίων η σκέψη, η αναλυτική και συνθετική ικανότητα, η σοφία που επιδεικνύουν στις πράξεις τους και τα λιτά λεγόμενα τους όχι απλά σε μαγνητίζει αλλά σε κάνει να απορείς πως δεν τα είχες σκεφτεί ο ίδιος νωρίτερα. Επομένως; Ποιο είναι το συμπέρασμα από την ανάλυση των ως άνω σκέψεων; Ότι δεν χρειαζόμαστε τα μαθηματικά για να μπορέσουμε να ζούμε όμορφα και δημιουργικά; Η απάντηση (κατά την γνώμη μου) δεν είναι μονοσήμαντη. Στα μαθηματικά κάπου εμφανίζεται η έννοια των ασύμβατων ευθειών. Ασύμβατες λέγονται 2 ευθείες οι οποίες βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα. Όντας σε διαφορετικά επίπεδα (χωρίς να έχει καμία σημασία αν είναι κάποιο "από πάνω") δεν θα μπορέσουν να συναντηθούν ποτέ. Αντίθετα 2 ευθείες που βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο μπορεί είτε να τέμνονται (δηλαδή να βρουν κοινό τόπο μία φορά), είτε να ταυτίζονται (δηλαδή βρέθηκαν μαζί στην αρχή κι από εκεί και πέρα αποφάσισαν να προχωρήσουν μαζί), είτε να είναι παράλληλες, οι οποίες φαινομενικά δεν έχουν κανένα κοινό σημείο, δεν συναντώνται ποτέ. Το τελευταίο όμως δεν είναι ακριβές. Γιατί όντως οι δύο ευθείες στο πεδίο όρασης μας φαίνονται να μην συναντώνται. Τι γίνεται όμως όταν βγουν από το πεδίο όρασης μας; Τι γίνεται όταν απομακρυνθούν πάρα, πάρα, πάρα πολύ από το πεδίο όρασης μας; Μπορούμε να ισχυριστούμε τότε με βεβαιότητα ότι όντως δεν θα συναντηθούν ποτέ; Ακόμα και όταν δύο ευθείες μας φαίνονται παράλληλες δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα πως δεν θα συναντηθούν ποτέ. Η μόνη προϋπόθεση που χρειάζεται είναι αυτές να βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο. Μόνον όταν βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα μπορούμε, με λύπη, να επιβεβαιώσουμε πως δεν θα συναντηθούν ποτέ.

Έχουμε πλέον αρκετά χρόνια που βιώνουμε την πολυεπίπεδη κρίση στο πετσί μας. Άλλοι λένε από το 2009, άλλοι από το 2004, κάποιοι από το 1996, ορισμένοι πάνε στο 1981 ή στο 1974 ή στο 1967 και πάει λέγοντας. Η συντριπτική πλειοψηφία έχει συνδέσει την έναρξη της κρίσης με κάποιου είδους θέμα οικονομικής ή πολιτικής φύσεως. Έχω ακούσει πολύ λίγους να εστιάζουν στην έλλειψη παιδείας που παρουσιάζουμε σαν σύνολο διαχρονικά. Η λέξη παιδεία (κατά Μπαμπινιώτη) συνδέεται με την πνευματική καλλιέργεια. Και η λέξη καλλιέργεια (αν δεν κάνω λάθος) συνδέεται με τις λέξεις, προσπάθεια, μόχθος, επιμονή, εργατικότητα και (κατά Μπαμπινιώτη) με την δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για να αναπτυχθεί κάτι, για να γίνει πιο δυνατό, πιο έντονο. Θεωρητικά, ο επίσημος φορέας παροχής παιδείας στην Ελλάδα είναι το ίδιο το κράτος μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος όλων των βαθμίδων (χάριν συντομίας δεν θα μπω στην διαδικασία να αναλύσω τον άλλο πυλώνα παροχής παιδείας, την ελληνική οικογένεια).

Έχοντας περάσει από όλες τις βαθμίδες αυτού του συστήματος μπορώ να πω με βεβαιότητα πως οι γνώσεις που απέκτησα εντός των πλαισίων και με τον τρόπο που ορίζει η πολιτεία απέχουν παρασάγγας από αυτό που ορίσαμε παραπάνω ως παιδεία. Εναπόκειται στις αέναες προσπάθειες ορισμένων Δασκάλων, που αποτελούν τις λαμπρές εξαιρέσεις κι όχι τον κανόνα, καθώς και στον ίδιο τον νέο να μπει στην διαδικασία να αντιληφθεί πως η διαδικασία του διαβάσματος δεν είναι απλά μία τεχνική για να φτάσουμε κάποια στιγμή να πάρουμε ένα χαρτί στα χέρια μας που θα «εξασφαλίζει το μέλλον μας». Να συνειδητοποιήσει πως όπως το ανθρώπινο σώμα έχει ανάγκη από καλή διατροφή, ξεκούραση και γυμναστική για να αναπτυχθεί στα νεανικά χρόνια, αλλά και να διατηρηθεί ακμαίο και σφριγηλό τα επόμενα, έτσι και το πνεύμα, το μυαλό ή όπως αλλιώς θέλετε πείτε το έχει ανάγκη τη συνεχή εκπαίδευση, τη συνεχή καλλιέργεια. Να αντιληφθεί πως αυτά που ακούγαμε στη δική μου γενιά μεγαλώνοντας: «Διάβασε τώρα να τελειώσεις το γυμνάσιο και μετά θα καααααααααααάτσεις. Διάβασε τώρα να μπεις στο πανεπιστήμιο και μετά ζωάαααααααρα. Τέλειωσε το πανεπιστήμιο και μετά ποιος σε πιάνει», ήταν απολύτως εσφαλμένα μιας και το μόνο στο οποίο οδηγούσαν ήταν ένα αδιάκοπτο κυνηγητό «χαρτιών» απλά και μόνο ώστε να βολευτούμε αργότερα. Καμία μα καμία βαρύτητα δεν δινόταν στο να μάθουμε, να εκ-παιδευτούμε, να αναπτύξουμε κριτική σκέψη παρά μόνον στο να πάρουμε τους βαθμούς, να γράψουμε καλά στις εξετάσεις, να περάσουμε το μάθημα. Δυστυχώς είμαστε μία χώρα με αναρίθμητους «απαίδευτους» πτυχιούχους, οι οποίοι πήραμε ένα χαρτί για να πάρουμε ένα χαρτί χωρίς να καθίσουμε μια στιγμή να σκεφτούμε: «Τι μου αρέσει; Τι θέλω να κάνω στην ζωή μου; Πώς μπορώ να εξελίσσομαι συνεχώς;» Προφανώς η ευθύνη δεν πέφτει μόνον στους νεότερους αλλά μοιράζεται εξίσου και στους μεγαλύτερους οι οποίοι στο όνομα των «κακουχιών» που αυτοί πέρασαν όταν ήταν μικρότεροι έκαναν δόγμα το κυνήγι της βολής σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής. Εγώ προσωπικά εύχομαι (σε αυτούς που ενδιαφέρονται) μια «άβολη» ζωή γεμάτη εμπειρίες, χαρές, συγκινήσεις, επιτυχίες και πολλές αποτυχίες. Η τέχνη του αποτυγχάνειν. Ένα από τα μαθήματα που θα έπρεπε να διδάσκεται σε κάθε τάξη από το γυμνάσιο αντί τα παιδιά να μαθαίνουν στείρες τεχνικές επίλυσης εξισώσεων, χωρίς να τους εξηγούν ΓΙΑΤΙ πρέπει να το μάθουν αυτό, ή στείρες ημερομηνίες ιστορικών γεγονότων χωρίς να μπαίνουν στην διαδικασία κατανόησης της γεωπολιτικής σημασίας αυτών των γεγονότων και της επίδρασής τους στην καθημερινότητα, ή ακόμα, ακόμα στείρες γνώσεις επί των «θρησκευτικών» χωρίς να δίνεται η δυνατότητα στα παιδιά να κατανοήσουν τις βασικές αρχές, την φιλοσοφία και το αξιακό σύστημα που πρεσβεύει η κάθε θρησκεία.

Η τέχνη του αποτυγχάνειν. Αυτό στο οποίο συμφωνούν σχεδόν όλοι όσοι «επέτυχαν» στη ζωή τους και μπόρεσαν να γίνουν χρήσιμοι για τους εαυτούς τους, τους κοντινούς τους και το κοινωνικό σύνολο. Η τέχνη του να μάθεις πως στη ζωή όταν πέσεις εφτά φορές πρέπει να σηκωθείς άλλες τόσες (και όχι οχτώ όπως έχω δει ακόμα και σε τατουάζ!!!). Μου φαίνεται αδιανόητο να λέμε πως τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο και δεν έχουν υποχρεωτικά μαθήματα για τη χρήση των νέων τεχνολογιών, την ανάπτυξη περιβαλλοντικής συνείδησης, την επιχειρηματικότητα στον 21ο αιώνα και πάνω από όλα για τον πολιτισμό.

Τον πολιτισμό. Αυτόν που μας διαχωρίζει όσο καμία άλλη ανθρώπινη δραστηριότητα από το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο. Τον πολιτισμό. Αυτόν που σε όλες τις εκφάνσεις του, είτε αυτές είναι παραδοσιακές όπως η μουσική, η ζωγραφική, η ποίηση και η λογοτεχνία, το θέατρο, είτε αυτές είναι πιο νεωτεριστικές προκαλεί τόσα συναισθήματα, οδηγεί το μυαλό μας σε μονοπάτια δύσβατα, μας φέρνει σε επαφή με την πραγματικότητα εξυψώνοντας την σκέψη μας στα ψηλότερα, μας κάνει να σκεφτόμαστε. Σκέψη. Κριτική σκέψη. Αυτό που μας λείπει σήμερα ως σύνολο. Η δυνατότητα να αναλύουμε τα πράγματα με τρόπο κριτικό, δημιουργικό, παραγωγικό. Τα παιδιά βγαίνουν από την διαδικασία της «εκπαίδευσης» και το μόνο που δεν ξέρουν να κάνουν είναι να σκέφτονται κριτικά. Μαθαίνουν να επιλύουν δευτεροβάθμιες εξισώσεις, μαθαίνουν τον νόμο του Coulomb, μαθαίνουν τις ημερομηνίες διεξαγωγής όλων των ιστορικών γεγονότων, μαθαίνουν τον υπερσυντέλικο του βολεύομαι και τόσα άλλα πράγματα τα οποία δεν τους εξηγούμε (επαναλαμβάνω πως υπάρχουν λαμπρές εξαιρέσεις) ΓΙΑΤΙ τα μαθαίνουν αυτά με αποτέλεσμα μόλις δεν τα έχουν ανάγκη για να περάσουν τις εξετάσεις να τα πετάνε στον Καιάδα της άγνοιας και να απορρίπτουν την ιδέα της δια βίου απόκτησης γνώσης κι εξέλιξης και να κοιτάνε μόνον πως θα βολευτούν. Και θα μου πεις τώρα: «Καλά αυτά που λες. Πες μας τώρα και πως θα γίνουν». Μονοσήμαντη απάντηση δεν υπάρχει. Αυτό που ξέρω όμως είναι πως ο Μέγας Αλέξανδρος όταν βρέθηκε μπροστά στον γόρδιο δεσμό κοντοστάθηκε, σκέφτηκε, συνειδητοποίησε και αποδέχτηκε την αδυναμία του να τον λύσει με παραδοσιακούς τρόπους και τον έκοψε. Αν δεν παραδεχτούμε το πρόβλημα σε πρώτο επίπεδο (αντί να αυτοβαυκαλιζόμαστε για την παιδεία στην Ελλάδα την στιγμή που εδώ θα έπρεπε να είναι το παγκόσμιο κέντρο διδασκαλίας της φιλοσοφίας), αν δεν αντιληφθούμε πως οι αλλαγές θα πρέπει να γίνουν ΤΩΡΑ ώστε τα αποτελέσματα να φανούν αύριο ή μεθαύριο (κι ας είναι αυτός ο χρονικός ορίζοντας εκτός του πεπερασμένου χρονικού ορίζοντα του καθενός από εμάς – του πεδίου όρασης του παρατηρητή δύο παράλληλων ευθειών που λέγαμε στην αρχή), αν δεν συνειδητοποιήσουμε πως για να φτιάξεις ομελέτα χρειάζεται να σπάσεις αυγά και πως η εξέλιξη προέρχεται μέσα από συγκρούσεις και ζυμώσεις, τότε η «εκπαίδευση» στην Ελλάδα θα συνεχίσει ως έχει παράγοντας «εκπαιδευμένους απαίδευτους» χωρίς ίχνος κριτικής σκέψης.

Είπαμε: για να μπορέσουν δύο ευθείες να βρουν σημεία τομής (έστω και αν εμείς δεν μπορούμε να το δούμε στην περίπτωση των παράλληλων ευθειών) θα πρέπει αυτές να ανήκουν στο ίδιο επίπεδο. Αν είναι ασύμβατες δεν θα συναντηθούν ποτέ. Κι αν θεωρήσουμε την παιδεία ως μία ευθεία και το εκπαιδευτικό σύστημα ως μία άλλη ένας τρόπος για να τις φέρουμε στο ίδιο επίπεδο και να μπορέσουν να συναντηθούν κάποια στιγμή (έστω και μετά το πεπερασμένο του δικού μας χρονικού ορίζοντα) είναι να δίνουμε απάντηση στο ΓΙΑΤΙ. Γιατί το μαθαίνουμε αυτό που μαθαίνουμε τώρα. Και ίσως τότε η λέξη πολιτισμός να αποτελέσει το επίπεδο πάνω στο οποίο θα συναντηθούν οι δύο αυτές ευθείες.

"Oh captain, my captain"

Γιάννης Λυκογιώργος

* Μαθηματικός - Οικονομολόγος