Σε χιλιάδες πρόωρους θανάτους στη χώρα μας αποδίδεται η μακροχρόνια έκθεση των πολιτών σε ρύπους και ειδικότερα στα πολύ επικίνδυνα αιωρούμενα μικροσωματίδα PM2.5. Δυστυχώς, αυτά αφθονούν στο λεκανοπέδιο Ιωαννίνων ελέω της αιθαλομίχλης από την καύση ξύλου και πέλετ, την κυκλοφορία αυτοκινήτων και την επιβάρυνση από βιομηχανίες, σε συνδυασμό με το γεωμορφολογικό ανάγλυφο. Οι σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία έχουν επισημανθεί πολλάκις, αλλά παρά τις εκκλήσεις και τα αιτήματα προς την κυβέρνηση άμεσα μέτρα για να μειωθεί η αιθαλομίχλη δεν λαμβάνονται ή δεν προγραμματίζονται και μοιραία τα Γιάννενα αποτελούν την πιο επιβαρυμένη πόλη στην Ελλάδα και μέσα στις 10 της Ευρώπης, με μέση ετήσια συγκέντρωση PM2.5 στα 23,5 μg/m³, σχεδόν πέντε φορές πάνω από το όριο ασφαλείας, σύμφωνα με στοιχεία (για το 2023, που ανακοινώθηκαν τον περασμένο Ιούλιο) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος. Το πρόβλημα επαναφέρει στο προσκήνιο η περιφερειακή παράταξη “Κοινό των Ηπειρωτών”, παραθέτοντας αφενός τα στοιχεία της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και αφετέρου ζητώντας, έστω και τώρα, τη λήψη μέτρων, όπως είναι η επιδότηση και η δωρεάν ηλεκτρική ενέργεια στα νοικοκυριά για να σταματήσει η χρήση της καύσης ξύλου που εν πολλοίς ευθύνεται. Σχετική νομοθεσία υπάρχει από δεκαετίας, αλλά ”σκοντάφτει” στον αριθμό συνεχόμενων ημερών άνω των ορίων με βάση τις μετρήσεις και θα μπορούσε να τροποποιηθεί, εφόσον υπάρξει πολιτική-κυβερνητική βούληση.
Τα στοιχεία σε Ευρώπη και Ελλάδα
Ο τίτλος και μόνο της ανακοίνωσης του “Κοινού των Ηπειρωτών” για 10.249 πρόωρους θανάτους από PM2.5 το 2023 στην Ελλάδα και το ερώτημα τι συμβαίνει στα Γιάννενα, χτυπάει συναγερμό.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (European Environment Agency – EEA), όπως παρουσιάζονται στην έκθεση «Harm to human health from air pollution in Europe: burden of disease status, 2025», το 2023 στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφηκαν 182.000 πρόωροι θάνατοι που αποδίδονται στη μακροχρόνια έκθεση σε λεπτά αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5), πάνω από τα επίπεδα που συνιστά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).
Η μακροχρόνια έκθεση σε συγκεντρώσεις PM2.5 άνω του ορίου των 5 μg/m³ που συστήνει ο ΠΟΥ (2021) συνδέθηκε στην Ελλάδα με:
- 10.249 αποδιδόμενους πρόωρους θανάτους
- 137,7 πρόωρους θανάτους ανά 100.000 κατοίκους
- 97.856 χαμένα έτη ζωής (YLL)
- 1.314,8 χαμένα έτη ζωής ανά 100.000 κατοίκους
Τα μικροσωματίδια PM2.5 είναι ο πιο επικίνδυνος ατμοσφαιρικός ρύπος για την ανθρώπινη υγεία. Εισχωρούν βαθιά στους πνεύμονες, περνούν στο αίμα και συνδέονται με καρδιαγγειακά νοσήματα, εγκεφαλικά επεισόδια, καρκίνο του πνεύμονα και σοβαρές αναπνευστικές παθήσεις. Το επίπεδο-οδηγία των 5 μg/m³ (μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο) έχει οριστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) ως η μέγιστη αποδεκτή ετήσια μέση συγκέντρωση των αιωρούμενων σωματιδίων PM2.5, με στόχο την προστασία της υγείας του πληθυσμού.
Η εικόνα στα Γιάννενα και γιατί επιβαρύνονται τόσο
Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία στοιχεία του EEA για την ποιότητα του αέρα στις ευρωπαϊκές πόλεις (έκδοση Ιούλιος 2025) αποκαλύπτουν μία ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για τα Γιάννενα:
- Κατατάσσονται στη 754η θέση ανάμεσα σε 761 ευρωπαϊκές πόλεις.
- Βρίσκονται στο χειρότερο 10% των ευρωπαϊκών πόλεων ως προς την ποιότητα του αέρα.
- Καταγράφουν μέση ετήσια συγκέντρωση PM2.5 = 23,5 μg/m³, δηλαδή, σχεδόν 5 φορές πάνω από το ασφαλές όριο του ΠΟΥ.
Στο πρόβλημα συμβάλλουν η γεωμορφολογία της λεκάνης, οι μετεωρολογικές συνθήκες, η αυξημένη κίνηση των οχημάτων στο κέντρο της πόλης, το περιορισμένο δίκτυο αστικών συγκοινωνιών και ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες. Όμως σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα, ο σημαντικότερος παράγοντας ρύπανσης στο λεκανοπέδιο είναι η καύση στερεών καυσίμων (κυρίως ξύλου και πέλετ) για θέρμανση, από τον Οκτώβριο μέχρι τον Απρίλιο.
Σε περιόδους αιχμής οι ημερήσιες τιμές για τα PM2.5 ξεπερνούν τα 100 μg/m³, επίπεδα που θεωρούνται πολύ βλαβερά για την υγεία ευάλωτων ομάδων, παιδιών και ηλικιωμένων.
Οι πολίτες πρέπει να θερμαίνονται
Δεν είναι ηθικό ούτε δίκαιο να ζητήσουμε από οικογένειες που αδυνατούν ή δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος θέρμανσης να σταματήσουν να χρησιμοποιούν ξύλα. Οι υψηλές τιμές στην ενέργεια και τα χαμηλά εισοδήματα δεν αφήνουν άλλες επιλογές.
“Είναι ευθύνη της Πολιτείας να στηρίξει τους πολίτες, ώστε να μπορούν να θερμαίνουν τα σπίτια τους με καθαρότερες μορφές ενέργειας. Παράλληλα, είναι αναγκαίες οι πολιτικές που ενισχύουν τις Ενεργειακές Κοινότητες ώστε η παραγωγή και η πρόσβαση στην ανανεώσιμη ενέργεια να γίνεται δημοκρατικά, δίκαια και με όφελος για όλους.”, τονίζει το “Κοινό των Ηπειρωτών”, προσθέτοντας ότι πρέπει να γίνει σαφές: όταν μια πόλη πνίγεται στην αιθαλομίχλη, το τζάκι δεν μπορεί να είναι ζήτημα αισθητικής και να αποτελεί επιλογή για μια “ωραία ατμόσφαιρα”. Είναι πηγή αυξημένων εκπομπών μικροσωματιδίων PM2.5, που βλάπτουν σοβαρά την υγεία όλων.
Η πρόταση προς την κυβέρνηση
Με βάση τα επίσημα στοιχεία και την κρισιμότητα της κατάστασης, το “Κοινό των Ηπειρωτών” καλεί την κυβέρνηση, έστω και τώρα, να λάβει άμεσα μέτρα για τον περιορισμό της καύσης ξύλου στα Γιάννενα, εξασφαλίζοντας παράλληλα το δικαίωμα στη θέρμανση για όλους και την προστασία της δημόσιας υγείας. Συγκεκριμένα προτείνει:
-Επιδότηση ηλεκτρικής ενέργειας και πετρελαίου θέρμανσης για όλους τους κατοίκους των Ιωαννίνων.
-Δωρεάν ηλεκτρική ενέργεια για τα ευάλωτα νοικοκυριά κατά τη χειμερινή περίοδο.
-Σχέδιο Καθαρού Αέρα με σαφείς στόχους, χρονοδιάγραμμα και δημόσια παρακολούθηση.
“Η μακροχρόνια έκθεση στα PM2.5 είναι ένας από τους πιο τεκμηριωμένους παράγοντες πρόωρης θνησιμότητας και επιβάρυνσης της ανθρώπινης υγείας παγκοσμίως, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Το πρόβλημα και για τα Ιωάννινα είναι ξεκάθαρο και απαιτεί άμεση κυβερνητική παρέμβαση”, καταλήγει η ανακοίνωση.
Υπάρχει νομοθεσία από εποχής Γ. Μανιάτη, αλλά…
Ο Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Μανιάτης με ανάρτησή του ( του τέθηκε το θέμα από τον βουλευτή Γιάννη Τσίμαρη και έχει επικοινωνήσει και με το Δήμαρχο Θωμά Μπέγκα) υπενθυμίζει τη νομοθετική πρωτοβουλία που είχε πάρει ως Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το 2013 και 2014, για το ίδιο πρόβλημα που αντιμετώπιζαν Αττική και υπόλοιπη Ελλάδα, προσθέτοντας ότι οι διατάξεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν σήμερα και μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα.
Πιο συγκεκριμένα, προκειμένου να υπάρχει κίνητρο στους κατοίκους, να μην καίνε βιομάζα (ξύλα, πέλλετ, κα), που προκαλεί την αιθαλομίχλη, αλλά να θερμαίνονται ΔΩΡΕΑΝ, με ηλεκτρικά σώματα, χωρίς ΚΑΜΙΑ ΧΡΕΩΣΗ του λογαριασμού ηλεκτρισμού τους, με δύο Υπουργικές αποφάσεις μου, προέβλεψα τον εξής «μηχανισμό» στήριξης, που ενεργοποιείται στην Αττική με ανακοίνωση βραχυπρόθεσμων μέτρων μείωσης των εκπομπών αιωρούμενων σωματιδίων από τον Υπουργό ΠΕΝ και στην υπόλοιπη χώρα με ανακοίνωση του αρμόδιου Περιφερειάρχη:
–Για τους δικαιούχους Κοινωνικού Οικιακού Τιμολογίου (Κ.Ο.Τ.), δηλ. για άνω των 700.000 ασθενέστερων οικογενειών σε όλη την Ελλάδα, για ΔΙΠΛΑΣΙΟ ΑΡΙΘΜΟ ΗΜΕΡΩΝ, από αυτόν της εφαρμογής μέτρων περιορισμού των εκπομπών από τον Περιφερειάρχη, ΜΗΔΕΝΙΖΕΤΑΙ η χρέωση ηλεκτρισμού, στο ανταγωνιστικό σκέλος της ενέργειας (κατανάλωση ρεύματος)⚡
–Για τους υπόλοιπους καταναλωτές, ΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΚΑΤΑ 70% η χρέωση ηλεκτρισμού, για τον αριθμό ημερών εφαρμογής του μέτρου.
Αυτή η νομοθεσία, όπως έχει δηλωθεί πολλάκις, έχει ένα πρόβλημα για να εφαμροστεί, αφού χρειάζεται να υπάρχει υπέρβαση των ορίων ρύπνασης για συγκεκριμμένο αριθμό συνεχόμενων ημερών, αλλά κάτι τέτοιο δεν καταγράφηκε μέχρι τώρα, επομένως απαιτείται τροποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας προκειμένου να εφαρμοστούν τα παραπάνω μέτρα και στα Γιάννενα. Η κυβέρνηση έως τώρα δεν έχει ανταποκριθεί παρά τη επιστολή του Δημάρχου Θ. Μπέγκα στο ΥΠΕΝ, ερωτήσεις στη βουλή και τεκμηριωμένη πρόταση του τμήματος Ηπείρου του ΤΕΕ και τις επισημάνσεις της Ιατρικής Κοινότητας, απλά παραπέμπει σε προγράμματα επιδότησης αντλιών θερμότητας και άλλα παρόμοια, όταν το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας οδηγεί τα νοικοκυριά να καίνε ξύλο.
