-Η κλιματική αλλαγή και οι συνέπειες της στον επισιτισμό
*Γράφουν: Ελεονώρα Θεμελή, Μαρίνα Ζήκου, Σοφία Σιανάβα.
Η κλιματική αλλαγή, έχει επιφέρει αρκετές δυσκολίες σε πολλούς τομείς της καθημερινότητας των ανθρώπων. Ένα από τα κυριότερα προβλήματα που δημιουργήθηκαν εξ αιτίας της είναι η έλλειψη ποσότητας προϊόντων γεωργικής καλλιέργειας αλλά και η αλλαγή της ποιότητας τους προς το χειρότερο. Ποιες είναι όμως οι επιπτώσεις του προβλήματος αυτού και με ποιον τρόπο τα τραπέζια μας θα ξαναγίνουν “γεμάτα”;
Το παραδοσιακό φαγητό είναι κύριο στοιχείο της ελληνικής κουλτούρας. Οι άνθρωποι σε όλη την Ελλάδα έχουν συνδέσει μέρος της εθνικής τους ταυτότητας με το φαγητό του τόπου τους. Έτσι και στην Ήπειρο, το παραδοσιακό φαγητό δεν απουσιάζει από τα τραπέζια των κατοίκων της. Βασικό συστατικό για αυτή την μας την παράδοση είναι τα ντόπια ποιοτικά προϊόντα.
Μπορεί η Ήπειρος να μην θεωρείται μια από τις πιο καλλιεργήσιμες περιοχές της Ελλάδας, λόγω του γεωγραφικού της ανάγλυφου, ωστόσο υπάρχουν μέρη της όπου παραδοσιακά καλλιεργούνται προϊόντα γνωστά για την ποιότητά τους.
Η Άρτα για παράδειγμα είναι γνωστή για τα εσπεριδοειδή και τις ελιές.Η περιοχή του Λούρου είναι επίσης πλούσια σε εσπεριδοειδή και θεωρείται μια από τις βασικές αγροτικές ζώνες της ηπείρου. Το γραφικό χωριό της Χρυσοβίτσας είναι φημισμένο για την καλλιέργεια της πατάτας, ενώ υπάρχουν κι άλλα παραδείγματα όπως ο κάμπος της Σαγιάδας και η αμπελουργική ζώνη της Ζίτσας.
Δυστυχώς όμως η κλιματική αλλαγή δε θα μπορούσε να μην επηρεάσει και τις ηπειρωτικές αυτές καλλιέργειες, κυρίως σε ότι αφορά την ποσότητα των παραγόμενων προϊόντων, όσο όμως και σε ορισμένες περιπτώσεις στην ποιότητά τους.
Εξαιτίας των έντονων βροχοπτώσεων, που έχουν πολλαπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, μεγάλη ποσότητα σοδειάς χάνεται. Ακόμη, οι αρκετά υψηλές θερμοκρασίες κατά την διάρκεια του καλοκαιριού συχνά αποτελούν θεμελιώδη παράγοντα της αναπόφευκτης καταστροφής των προϊόντων.
Ένα από τα καθημερινά θύματα της κλιματικής αλλαγής αποτελούν οι πολίτες, οι οποίοι είναι αναγκασμένοι να υπομένουν τις συνεχώς αυξανόμενες τιμές των τροφίμων. Δεδομένου του ότι το παραδοσιακό φαγητό το οποίο βασίζεται κυρίως στις γεωργικές καλλιέργειες συμβάλει στην διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας, συχνά οι πολίτες αισθάνονται αλλοτριωμένοι από τα ήθη και τα έθιμα του τόπου τους. Παρόλα αυτά ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής δεν περιορίζεται μόνο στους καταναλωτές. Η απώλεια μεγάλων ποσοτήτων καλλιέργειας καθ όλη τη διάρκεια του χρόνου έχει ως συμπληρωματική συνέπεια την μείωση των εσόδων των ίδιων των παραγωγών όπως επίσης και του κράτους. Οι καλλιέργειες δεν έχουν την δυνατότητα να επιφέρουν κέρδος στα ταμεία της κυβέρνησης με αποτέλεσμα το κράτος από την πλευρά του να αδυνατεί να στηρίξει οικονομικά τον πρωτογενή τομέα.
Με βάση τις πληροφορίες που λάβαμε από τον Ηπειρώτη γεωπόνο Παναγιώτη Πατσούρα, η κλιματική κρίση έχει επιφέρει δραματικές αλλαγές στην παραγωγή κηπευτικών και εσπεριδοειδών, με κύρια χαρακτηριστικά την άνοδο της θερμοκρασίας, τους συχνούς καύσωνες και την απορρύθμιση των εποχών. Αυτά τα φαινόμενα προκαλούν αφυδάτωση στα φυτά, μείωση παραγωγής και υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών, ενώ οι έντονες βροχοπτώσεις οδηγούν σε πλημμύρες και σάπισμα των ριζών. Ειδικότερα στην Ήπειρο, περιοχές όπως ο κάμπος της Σαγιάδας και της Άρτας έχουν πληγεί σημαντικά, με τη μείωση παραγωγής ποικιλιών όπως η κλημεντίνη, να αγγίζουν ποσοστά 30%-40% λόγω ήπιων χειμώνων και όψιμων παγετών. Επιπλέον, η εισροή νέων παρασίτων, όπως τα ακάρεα, επιβαρύνει την κατάσταση. Παρά όλα αυτά, οι γεωλογικές ιδιαιτερότητες της περιοχής, για παράδειγμα η οροσειρά της Πίνδου, δημιουργούν μικροκλίματα που ενίοτε προστατεύουν τις καλλιέργειες από τον καύσωνα, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουν τον κίνδυνο πλημμυρών από την υπερχείλιση ποταμών όπως ο Κάλαμος και ο Άραχθος, Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, οι παραγωγοί υιοθετούν πρακτικές έξυπνης γεωργίας όπως η στάγδην άρδευση και η επιλογή ανθεκτικότερων ποικιλιών. Αν και το κοντινό μέλλον διαγράφεται απαιτητικό, με αυξημένο κόστος παραγωγής, η συνεχής ενημέρωση, η κρατική στήριξη και η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών αποτελούν τα απαραίτητα εργαλεία για έναν νέο παραγωγό, ώστε να διασφαλίσει μία βιώσιμη και ποιοτική αγροτική δραστηριότητα υπό τις νέες κλιματολογικές συνθήκες.
Ο καλύτερος τρόπος, ωστόσο, για να ενημερωθεί κάποιος για την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της είναι μέσα από ανθρώπους που επηρεάζονται άμεσα από αυτήν.
Έτσι και εμείς επισκεφτήκαμε την λαϊκή αγορά των Ιωαννίνων στους Αμπελόκηπους στις αρχές του Δεκέμβρη και συνομιλήσαμε με τοπικούς παραγωγούς. Οι περισσότεροι από αυτούς εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους πάνω στο φλέγον ζήτημα “κλιματική αλλαγή” εξηγώντας τη δυσκολία της παραγωγής αξιόλογων προϊόντων και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν καθημερινά με το χαλάζι, τις βροχοπτώσεις και τις μεταβολές της θερμοκρασίας.
Ένα από τα προβλήματα αυτά είναι πως πλέον έχει αλλάξει η εποχή κατά την οποία γίνεται η καρπόδεση και οι καλλιεργητές συλλέγουν τα προϊόντα τους, όπως ανέφερε μια παραγωγός σε δήλωσή της. Μας τόνισαν ότι οι αποζημιώσεις που δίνει το κράτος δεν είναι αρκετές και συχνά δεν καλύπτουν ολόκληρο το ποσό της ζημίας. Ακόμη, δεν είναι δυνατή η πρόληψη για τις καταστροφές από μεριά του κράτους, διότι ο καιρός είναι απρόβλεπτος και δεν υπάρχουν πολλές πιθανές εναλλακτικές για την “διάσωση” της παραγωγής. Παρά τις δηλώσεις της πλειοψηφίας των παραγωγών που συναντήσαμε, ο Σπύρος Νόβας, παραγωγός από την Άρτα, δήλωσε πως πλέον οι καλλιέργειες γίνονται κατά το 90% σε θερμοκήπια οπότε δεν επηρεάζονται ιδιαίτερα από την κλιματική αλλαγή.
Η παραγωγή είναι ελεγχόμενη σε θερμοκρασία και τα έντονα καιρικά φαινόμενα δεν έχουν αρνητική επίδραση στην καλλιέργεια. Βέβαια ο ίδιος συμπλήρωσε ότι αν συνεχιζόταν η καλοκαιρινή ανομβρία θα υπήρχε πρόβλημα στην άρδευση των θερμοκηπίων. Η αρνητική επίδραση που έχει η κλιματική αλλαγή στο οικονομικό κομμάτι γίνεται αισθητή από τους παραγωγούς, οι οποίοι έχουν μειωμένα κέρδη λόγω της κακής ποιότητας που αποκτούν τα προϊόντα τους κατόπιν έντονων καιρικών φαινομένων που παρατηρούνται κάθε χρόνο. Τέλος, δεν υπάρχει η δυνατότητα προστασίας της καλλιέργειας ή αύξησης της τιμής πώλησης.
“Ναι έχει αυξηθεί πάρα πολύ το κόστος παραγωγής και δε γίνεται να πάρουμε πιο δραστικά μέτρα”, μας είπε χαρακτηριστικά ο παραγωγός Βασίλειος Καλογιάννης Ζουράκης.
Δεν υπάρχει αμφιβολία πως το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής αγγίζει ολόκληρο τον πλανήτη επηρεάζοντας τις καλλιέργειες και την παραγωγή. Στο πλαίσιο αυτό, η ανάγκη για δράση αναδεικνύεται και μέσα από τον Στόχο 13: «Δράση για το Κλίμα», ο οποίος καλεί τα κράτη και τους πολίτες να αντιμετωπίσουν άμεσα τις επιπτώσεις της. Κατά συνέπεια, οφείλουμε όχι μόνο να ενημερωνόμαστε αλλά και να αναλαμβάνουμε δράση συμβάλλοντας στην ευαισθητοποίηση των συνανθρώπων μας.
Ας αναρωτηθούμε λοιπόν: Η κλιματική αλλαγή πλήττει μόνο την οικονομική μας κατάσταση ή θέτει σε κίνδυνο την υγεία των πολιτών; Η αλλαγή ξεκινάει από εμάς, τις επιλογές και τις συνήθειές μας. Πώς μπορούμε να μείνουμε αμέτοχοι σε κάτι που έχουμε επενδύσει την ίδια μας την επιβίωση;
*Η Ελεονώρα Θεμελή, η Μαρίνα Ζήκου και η Σοφία Σιανάβα, είναι μαθήτριες της Γ΄τάξης του Πρότυπου Γυμνασίου της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων.
