Ένα ακόμη βήμα για την πλήρη ενεργοποίηση του νέου Περιφερειακού Σχεδιασμού Διαχείρισης Απορριμμάτων στην Ήπειρο και τη χρηματοδότηση έργων για την ανάπτυξη του Ολιστικού Συστήματος Χωριστής Συλλογής (ΟΣΧΣ)αστικών στερεών αποβλήτων έκανε ο Φορέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων Ηπείρου με την έγκριση της σχετικής μελέτης με την εφαρμογή της οποίας θα επιχειρήσει, με τη συνεργασία και συμβολή των πολιτών, να μετατοπίσει το βάρος από την ταφή και την καύση προς την ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και τη διαλογή στην πηγή, στηρίζοντας τις αρχές της κυκλικής οικονομίας.
Πρόκειται, αναμφίβολα, για ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο σχέδιο η υλοποίηση του οποίου εκτός από τις χρηματοδοτήσεις για εξοπλισμό, όπως περιγράφεται στο σχέδιο, και μέσα θα απαιτήσει και ανθρώπινο δυναμικό το οποίο δεν διαθέτουν στο βαθμό που απαιτείται οι ΟΤΑ και ο ίδιος ο ΦΟΔΣΑ. Το 2022 η Ήπειρος κατέγραψε μόλις 17,7% στην ανακύκλωση και το ΟΣΧΣ θέτει ως στόχο το 60,1% για το 2030, γεγονός που σημαίνει ότι θα πρέπει να καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια για ανακυκλώσιμα υλικά και τα βιοαπόβλητα, καθώς και στις άλλες τρεις κατηγορίες αποβλήτων που αφορά το σχέδιο.
Στη διάρκεια εκδήλωσης το πρωί της Τρίτης, παρουσία του Γενικού Γραμματέα Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μανώλη Γραφάκου, παρουσιάστηκαν όλα αυτά και ακολούθησε τεχνική συζήτηση με τους Δημάρχους της Ηπείρου, ενώ ειδική αναφορά στις δράσεις για τους μικρούς ορεινούς Δήμους.
Προτεραιότητα στην ένταξη έργων
Όπως επεσήμανε ο πρόεδρος του Αναγκαστικού Συνδέσμου Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ Ηπείρου) και Δήμαρχος Πρέβεζας Νίκος Γεωργάκος, η παρουσίαση του σχεδίου αποτελεί την ολοκλήρωση μιας μακράς διαδικασίας προετοιμασίας και αποτελεί το αναγκαίο βήμα για την εξασφάλιση της χρηματοδότησης με δράσεις που μπορούν να ενταχθούν, τόσο στο νέο ΕΣΠΑ, όσο και στο ειδικό χρηματοδοτικό εργαλείο του τέλους ταφής.
«Με επιμονή και μεθοδικότητα, καταφέραμε να είμαστε μόλις ο δεύτερος ΦοΔΣΑ της χώρας που ολοκληρώνει επιτυχώς το στάδιο αυτό. Το ολιστικό σχέδιο περιλαμβάνει όλο το φάσμα της χωριστής συλλογής: ανακυκλώσιμα, βιοαπόβλητα, ογκώδη, πράσινα απόβλητα, οικιακή κομποστοποίηση, πράσινα σημεία, γωνιές ανακύκλωσης, συλλογή επικίνδυνων υλικών και φυσικά τεχνική υποστήριξη των Δήμων. Όμως εξίσου κρίσιμη είναι και η ευαισθητοποίηση των πολιτών – χωρίς αυτήν, δεν μπορεί να υπάρξει επιτυχία στη διαχείριση απορριμμάτων», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Γεωργάκος.
Το ολιστικό σχέδιο, σε συνδυασμό με το επενδυτικό σχέδιο και τον νέο ΠΕΣΔΑ, διαμορφώνει τον πλήρη φάκελο που θα επιτρέψει στην Ήπειρο να αποκτήσει προτεραιότητα στην ένταξη έργων. Ήδη, όπως γνωστοποιείται, ο ΦοΔΣΑ έχει πιστοποιηθεί από τη ΡΑΑΕΥ και βρίσκεται σε φάση υποβολής προτάσεων για συνοδά έργα, όπως οι μονάδες επεξεργασίας βιοαποβλήτων σε Θεσπρωτία και Πρέβεζα, η αναβάθμιση της υφιστάμενης ΜΕΑ Ηπείρου και η ενίσχυση του δικτύου των Σταθμών Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων.
Ο Δαμιανός Μπούρκας, εκ μέρους της εταιρείας που εκπόνησε τη μελέτη, εξήγησε ότι το ολιστικό σχέδιο αποτελεί έναν προκαταρκτικό στρατηγικό οδηγό, που δεν υπεισέρχεται στο επίπεδο της εφαρμογής (π.χ. πού θα τοποθετηθεί κάθε κάδος), αλλά παρέχει τις γενικές προδιαγραφές, το κόστος, τις ποσότητες ανά ρεύμα και τη διαστασιολόγηση των υποδομών: «Ο στόχος είναι να δούμε πού θέλει να φτάσει η Περιφέρεια Ηπείρου μέχρι το 2030 και το 2035. Τι εξοπλισμό χρειάζονται οι Δήμοι και ποια κόστη πρέπει να καλυφθούν. Το σχέδιο είναι η είσοδος για να διεκδικήσουμε χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ και από το τέλος ταφής», τόνισε.
Η τοποθέτηση του Γενικού
Από την πλευρά του, ο Μανώλης Γραφάκος επεσήμανε ότι το ολιστικό σχέδιο δεν θα έπρεπε να είναι προϊόν επιβολής από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά εθνικής επιλογής: «Περιγράφει τι δράσεις χρειάζονται, πόσο κοστίζουν, πόσες ποσότητες θα συλλεχθούν και πού θα πάνε. Χωρίς ολιστικό σχέδιο, δεν μπορεί να υπάρξει μονάδα. Αυτό το μάθημα το πήραμε με τον δύσκολο τρόπο στην Πελοπόννησο. Πλέον, για να χρηματοδοτηθούν οι μονάδες, πρέπει να είναι ευθυγραμμισμένες με τον ολιστικό σχεδιασμό», ανέφερε.
Ο Γ.Γ. του ΥΠΕΝ τόνισε ακολούθως πως η Ελλάδα δεν τα πηγαίνει καλά στην ανακύκλωση και αυτό αποδίδεται –μεταξύ άλλων– στην προβληματική αρχική διαστασιολόγηση των συστημάτων συλλογής από την Ελληνική Εταιρεία Ανακύκλωσης. Όπως εξήγησε, οι Δήμοι συνέλεγαν και για λογαριασμό τρίτων, αλλά ο εξοπλισμός που είχε τοποθετηθεί βασιζόταν μόνο στα ποσοστά της συσκευασίας (40%), αγνοώντας τα υπόλοιπα ρεύματα. Σήμερα, το Υπουργείο και η ΕΑΑ σχεδιάζουν την αλλαγή του μοντέλου, με την ΕΑΑ να αναλαμβάνει την αποκομιδή των μπλε κάδων και να ενισχύεται παράλληλα ο εξοπλισμός των ΟΤΑ. «Με τις παρεμβάσεις αυτές, εκτιμούμε πως το ποσοστό ανακύκλωσης μπορεί να αυξηθεί έως και 17%. Ειδικά για τα βιοαπόβλητα, έχουμε διαπιστώσει μεγάλες ποσότητες που προέρχονται από τα ξενοδοχεία και τα καταστήματα εστίασης. Τα Γιάννενα και η Πρέβεζα, ως τουριστικές περιοχές, μπορούν να αξιοποιήσουν στο έπακρο αυτά τα δεδομένα», σημείωσε.
Σημαντική θέση στη στρατηγική του Υπουργείου καταλαμβάνει και η δημιουργία συστημάτων εγγυοδοσίας – κυρίως για συσκευασίες όπως τα πλαστικά μπουκάλια – ώστε οι πολίτες να επιστρέφουν το υλικό και να αποζημιώνονται.
Κλείνοντας, ο κ. Γραφάκος αναγνώρισε τη δουλειά που έχει γίνει στην Ήπειρο: «Ο ΦοΔΣΑ Ηπείρου έχει ήδη πιστοποιηθεί, έχει εγκριθεί το ολιστικό του σχέδιο και πλέον απομένει να καταθέσει τον φάκελο για τις δύο ΜΕΒΑ, την αναβάθμιση της ΜΕΑ και τον εξοπλισμό. Με αυτό το εργαλείο, μπορούμε να ξέρουμε τι έχει κάθε Δήμος για κάθε βασικό ρεύμα – και να εξασφαλίσουμε ότι θα χρηματοδοτηθεί με τεκμηρίωση και προτεραιότητα» είπε.
Τι προβλέπει το Ολιστικό Σύστημα
Με βάση τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία (2022), η Ήπειρος καταγράφει ποσοστό 17,7% σε προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση – αρκετά κάτω από τον στόχο που τίθεται πανευρωπαϊκά. Το ΟΣΧΣ θέτει τον πήχη ψηλά: 60,1% το 2030 και 65,2% το 2035.
Οι άξονες παρέμβασης
Το σχέδιο αφορά την οργάνωση της χωριστής συλλογής σε πέντε επιμέρους ρεύματα αποβλήτων:
- Ανακυκλώσιμα υλικά (χαρτί, γυαλί, πλαστικό, μέταλλα)
- Βιοαπόβλητα (υπολείμματα τροφών)
- Πράσινα απόβλητα (κλαδιά, χόρτα)
- Ογκώδη απορρίμματα
- Μικρές Ποσότητες Επικίνδυνων Αποβλήτων (ΜΠΕΑ)
Η προτεινόμενη προσέγγιση περιλαμβάνει διακριτούς κάδους, συστήματα «πόρτα-πόρτα», αλλά και σημεία συλλογής με εξειδικευμένο εξοπλισμό ανά είδος αποβλήτου.
Οι βασικές υποδομές που προβλέπονται
- 4 Κέντρα Δημιουργικής Επαναχρησιμοποίησης Υλικών (Ιωάννινα, Άρτα, Ηγουμενίτσα, Πρέβεζα)
- 18 Πράσινα Σημεία, δηλαδή ένα σε κάθε δήμο
- 32 νέες Γωνιές Ανακύκλωσης σε μεγάλους δήμους
- 6.265 καφέ κάδοι βιοαποβλήτων, από τους οποίους 3.500 είναι νέοι
- 20 απορριμματοφόρα βιοαποβλήτων και 4.000 κάδοι οικιακής κομποστοποίησης
- 33 οχήματα για πράσινα απορρίμματα και 5 οχήματα για ογκώδη
- Δίκτυο με 335 κάδους και 5 οχήματα για τα ΜΠΕΑ
Ο σχεδιασμός προβλέπει επίσης τεχνική υποστήριξη των δήμων, ενιαία εκστρατεία ενημέρωσης και ενίσχυση της κεντρικής διαχείρισης από τον ΦΟΔΣΑ, με στόχο την επίτευξη οικονομιών κλίμακας και την ανακούφιση των μικρότερων ΟΤΑ.
Χρηματοδότηση – επενδύσεις και κόστη
Το συνολικό επενδυτικό κόστος του ΟΣΧΣ ανέρχεται σε 32,4 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων:
- 22,7 εκατ. ευρώ θα καλυφθούν από δημόσια χρηματοδοτικά εργαλεία (ΕΣΠΑ, Τέλος Ταφής)
- 9,7 εκατ. ευρώ θα καλυφθούν από Συλλογικά Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ)
Το ετήσιο λειτουργικό κόστος υπολογίζεται σε 15,9 εκατ. ευρώ, με 10 εκατ. ευρώ να βαραίνουν τους Δήμους και τον ΦΟΔΣΑ και 5,9 εκατ. ευρώ να καλύπτονται από τα ΣΣΕΔ.
Το ποσό θεωρείται διαχειρίσιμο, καθώς οι δήμοι της Ηπείρου κατέγραψαν συνολικά έσοδα 31,2 εκατ. ευρώ το 2024 από τέλη καθαριότητας και φωτισμού, ενώ αναμένεται μείωση εξόδων λόγω της ελάφρυνσης από σύμμεικτα απορρίμματα.
Ποιοι είναι οι στόχοι για το 2035
Εφόσον το σχέδιο υλοποιηθεί σύμφωνα με τον σχεδιασμό, τότε:
- Θα συλλέγονται 36.000 τόνοι βιοαποβλήτων και πράσινων απορριμμάτων ανά έτος
- Οι ανακυκλώσιμες ύλες θα φτάσουν σε ποσότητες άνω των 33.000 τόνων
- Οι Μονάδες Επεξεργασίας (ΜΑΑ και ΜΕΒΑ) θα πρέπει να έχουν δυναμικότητα τουλάχιστον 38.000 τόνων
- Το σύνολο της Περιφέρειας θα συμμετέχει ενεργά με 18 πλήρως εξοπλισμένους δήμους.
