ΣΕ ΜΙΚΡΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ
Η φετινή σχολική χρονιά ξεκίνησε με μια θλιβερή πραγματικότητα για πολλούς μικρούς οικισμούς της Ηπείρου. Πολλά σχολεία παρέμειναν κλειστά λόγω της έλλειψης μαθητών, ενώ όσα ακόμα λειτουργούν, βρίσκονται στο χείλος του κλεισίματος καθώς ο μαθητικός πληθυσμός τους μειώνεται δραματικά.
Η ερήμωση της υπαίθρου στην Ελλάδα είναι ένα φαινόμενο που αποκτά ανησυχητικές διαστάσεις, ιδιαίτερα στις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές, όπου η πληθυσμιακή συρρίκνωση γίνεται όλο και πιο εμφανής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ήπειρος που, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, παρουσιάζει υψηλά ποσοστά πληθυσμιακής μείωσης, ιδιαίτερα στα μικρά και απομακρυσμένα χωριά, όπου σχολεία λειτουργούν με ελάχιστους μαθητές, αντανακλώντας τη γενικότερη τάση μείωσης του πληθυσμού στις αγροτικές κοινότητες.
Για παράδειγμα, στο Νομό Ιωαννίνων, στο Πάπιγκο, ένα από τα πιο γνωστά χωριά του Ζαγορίου, το νηπιαγωγείο λειτουργεί με μόλις δύο παιδιά. Παρόμοια εικόνα συναντάται και στο Δίστρατο και το Δελβινάκι, περιοχές που αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα απομόνωσης και μείωσης του πληθυσμού.
Στην Άρτα, το Νηπιαγωγείο Σκουλικαριάς έχει μόλις δύο νήπια, ενώ το Δημοτικό Σχολείο του ίδιου χωριού διαθέτει επίσης μόνο δύο μαθητές. Στο Νηπιαγωγείο Κυψέλης υπάρχουν τρία νήπια, και το Γυμνάσιο με λυκειακές τάξεις Αγνάντων λειτουργεί με μόλις επτά μαθητές.
Στη Θεσπρωτία, το Νηπιαγωγείο της ακριτικής Σαγιάδας έχει μόνο τρία παιδιά, ενώ το Δημοτικό Σχολείο Λεπτοκαρυάς έχει τέσσερις μαθητές και αυτό του Σουλίου οκτώ. Το Γυμνάσιο Μαργαριτίου αριθμεί έντεκα μαθητές.
Στην Πρέβεζα, το Νηπιαγωγείο Τύριας έχει πέντε μαθητές, ενώ το Δημοτικό Σχολείο Βουβωποτάμου έχει εννέα.
Στον Νομό Ιωαννίνων, το Νηπιαγωγείο Πάπιγκου και το Δημοτικό Σχολείο Δίστρατου έχουν μόλις δύο μαθητές το καθένα, ενώ το Γυμνάσιο Δελβινακίου λειτουργεί με δεκαπέντε μαθητές.
Η μείωση του μαθητικού πληθυσμού είναι αποτέλεσμα βαθύτερων δημογραφικών και οικονομικών αλλαγών. Η μετανάστευση των νέων προς τα αστικά κέντρα για αναζήτηση καλύτερων επαγγελματικών ευκαιριών και βελτιωμένων συνθηκών διαβίωσης αποτελεί βασικό παράγοντα της ερήμωσης. Τα χωριά και οι απομακρυσμένες περιοχές αντιμετωπίζουν αυξημένη γήρανση του πληθυσμού και χαμηλά ποσοστά γεννήσεων, γεγονός που οδηγεί σε σταδιακή εξαφάνιση των τοπικών κοινοτήτων.
Επιπλέον, οι γεωγραφικές ιδιαιτερότητες της Ηπείρου, με το ορεινό ανάγλυφο και τη δυσκολία πρόσβασης, καθιστούν τη ζωή στην ύπαιθρο ακόμα πιο δυσπρόσιτη. Η έλλειψη βασικών υποδομών και υπηρεσιών, όπως υγειονομική περίθαλψη και μεταφορές, αναγκάζει τους κατοίκους να εγκαταλείψουν τα χωριά τους, αναζητώντας καλύτερες συνθήκες διαβίωσης σε μεγαλύτερες πόλεις ή στο εξωτερικό.
Η ερήμωση της υπαίθρου έχει σοβαρές κοινωνικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινότητες. Τα σχολεία, τα οποία παραδοσιακά αποτελούν κέντρα πολιτιστικής και κοινωνικής ζωής, κλείνουν ή λειτουργούν με ελάχιστους μαθητές. Αυτό όχι μόνο υπονομεύει την εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά οδηγεί σε σταδιακή απομόνωση των χωριών, στερώντας από τους εναπομείναντες κατοίκους τη δυνατότητα κοινωνικής αλληλεπίδρασης και εξέλιξης.
Η απουσία σχολικής δραστηριότητας και παιδιών στα χωριά έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της νεανικής ζωντάνιας και δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο πληθυσμιακής συρρίκνωσης. Καθώς η νεολαία εγκαταλείπει την ύπαιθρο, οι ηλικιωμένοι κάτοικοι παραμένουν όλο και πιο απομονωμένοι, με περιορισμένες ευκαιρίες για κοινωνική υποστήριξη και αλληλεπίδραση. Αυτό επιδεινώνει το αίσθημα εγκατάλειψης που βιώνουν οι κάτοικοι, οδηγώντας σε περαιτέρω ερήμωση των κοινοτήτων τους.
Επιπλέον, η σταδιακή ερήμωση απειλεί τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς οι τοπικές παραδόσεις, τα έθιμα και οι δεσμοί με τη γη χάνονται μαζί με τους ανθρώπους που τα μεταδίδουν από γενιά σε γενιά. Η ύπαιθρος της Ελλάδας, που άλλοτε ήταν το επίκεντρο της αγροτικής παραγωγής και της παραδοσιακής ζωής, μετατρέπεται σε τόπους εγκατάλειψης και μνήμης, ενώ ο τοπικός πληθυσμός και η ταυτότητα εξαφανίζονται σταδιακά.
Παρέμβαση από τη Νέα Αριστερά
Εξάλλου, κοινοβουλευτική ερώτηση προς τον υπουργό Παιδείας Κυριάκο Πιερρακάκη κατέθεσαν οι βουλευτές της Νέας Αριστεράς, με πρωτοβουλία της Μερόπης Τζούφη, αναφορικά με τις πρωτοφανείς συμπτύξεις, περικοπές και καταργήσεις σχολικών τμημάτων για το νέο σχολικό έτος.
Οι βουλευτές τονίζουν ότι οι αποφάσεις του υπουργείου Παιδείας οδηγούν σε συρρίκνωση της δημόσιας εκπαίδευσης, δημιουργώντας έντονη ανησυχία σε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς. Πιο συγκεκριμένα, οι συγχωνεύσεις τμημάτων αυξάνουν τον αριθμό των μαθητών ανά τάξη στους 27-28, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην ποιότητα της παρεχόμενης παιδείας.
Σύμφωνα με εκπαιδευτικούς φορείς, από τις συγχωνεύσεις έχουν καταργηθεί περίπου 1.600 τμήματα σε όλη τη χώρα, ενώ χιλιάδες μαθητές αναγκάζονται να αλλάξουν σχολείο, ακόμα και κατεύθυνση σπουδών, λόγω της κατάργησης των ολιγομελών τμημάτων. Οι βουλευτές υπογραμμίζουν ότι οι αποφάσεις αυτές πλήττουν ιδιαίτερα τα Σχολεία Ειδικής Αγωγής, τα ΕΠΑΛ και τα Γενικά Λύκεια.
Επιπλέον, το υπουργείο, στο πλαίσιο της «εξοικονόμησης πόρων», προχωρά σε συγχωνεύσεις που οδηγούν σε υποστελέχωση και μετακινήσεις εκπαιδευτικών σε διαφορετικά σχολεία για να συμπληρώσουν το ωράριό τους. Όλα αυτά, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι αρνητικές ψυχοκοινωνικές και παιδαγωγικές επιπτώσεις στους μαθητές.
Οι βουλευτές ζητούν απαντήσεις από το υπουργείο σχετικά με την πραγματική αιτιολόγηση αυτών των αποφάσεων, τον αριθμό των εκπαιδευτικών που εξοικονομήθηκαν ανά περιφέρεια εκπαίδευσης και τα μέτρα που προτίθεται να λάβει για να διασφαλίσει την ισότιμη και ποιοτική εκπαίδευση για όλους τους μαθητές.
Την ερώτηση συνυπογράφουν οι: Τζούφη Μερόπη, Χαρίτσης Αλέξης, Αναγνωστοπούλου Σία, Ζεϊμπέκ Χουσεΐν, Ηλιόπουλος Νάσος, Πέρκα Πέτη, Τζανακόπουλος Δημήτρης, Φερχάτ Οζγκιούρ και Φωτίου Θεανώ.
