Από τις πλαστικές σακούλες με το σήμα του προγράμματος επισιτιστικής βοήθειας ΤΕΒΑ και τους διαγωνισμούς για αναδόχους διανομής των προϊόντων, το σύστημα αλλάζει με αποφάσεις των συναρμοδίων υπουργών και οι δικαιούχοι θα τα προμηθεύονται στο εξής με διατακτικές ή ηλεκτρονικές κάρτες από Super Market και καταστήματα τροφίμων της επιλογής τους, αλλά η καθυστέρηση ήδη είναι μεγάλη και τουλάχιστον στην Ήπειρο περίπου 8.800 άτομα περιμένουν ακόμη τη βοήθεια…
Πως θα λειτουργεί το νέο σύστημα, που εκ πρώτης όψεως φαίνεται εύκολο, αλλά και πότε θα ξεκινήσει παραμένει ζητούμενο, ένα περίπου μήνα μετά την απόφαση για αναστολή των διαγωνισμών των Περιφερειών που ήταν σε εξέλιξη. Με αφορμή όλα αυτά βουλευτής Ιωαννίνων του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, Γιάννης Τσίμαρης, με επίκαιρη ερώτηση που κατέθεσε προς την Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, θέτει σοβαρά ζητήματα θεσμικής επάρκειας, ισότιμης πρόσβασης και αποτελεσματικότητας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής.
Το…παλιό σύστημα, οι διαγωνισμοί και η καθυστέρηση
Το πρόγραμμα επισιτιστικής βοήθειας και υλικής στέρησης, γνωστό ως ΤΕΒΑ χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ 2021-2027 και υλοποιήθηκε κεντρικά για μια τριετία χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα μέσω αναδόχων που προέκυψαν από διαγωνισμό. Όμως, για τους νέους διαγωνισμούς που ανατέθηκαν να γίνουν μέσω των Περιφερειών υπήρξε πρόβλημα. Ενώ ήταν σε εξέλιξη η διαγωνιστική διαδικασία, στις αρχές του περασμένου καλοκαιριού το Ελεγκτικό Συνέδριο εξετάζοντας τις πρώτες συμβάσεις Περιφερειών έκρινε ότι ορισμένοι όροι των διακηρύξεων περιόριζαν τον ανταγωνισμό. Η κυβέρνηση ακύρωσε όλους τους διαγωνισμούς για να αναθεωρήσει το σχετικό πρότυπο τεύχος μέσω του ΟΠΕΚΑ και να γίνουν σωστά οι διαγωνισμοί.
Στη νέα διαδικασία, από τις αρχές φθινοπώρου, ο διαγωνισμός για την Περιφέρεια Ηπείρου, πριν το υπουργικό…στοπ, ήταν κοντά στην ανάδειξη προσωρινού αναδόχου. Στη διαδικασία συμμετείχαν δύο μεγάλες εταιρείες, εκ των οποίων η μία αποκλείστηκε λόγω μη προσκόμισης απαιτούμενου δικαιολογητικού. Η προσφορά που παρέμεινε ήταν οριακά χαμηλότερη από τον προϋπολογισμό, στα 8.953.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ για τριετή διάρκεια. Όμως και αυτός όπως και όλοι στη χώρα δεν ολοκληρώθηκαν. Έτσι οι περίπου 8.800 πολίτες στην Ήπειρο οι οποίοι περιμένουν 1,5 χρόνο τη βοήθεια θα χρειαστεί να κάνουν κι άλλη υπομονή, άγνωστο ακόμη για πόσο. Προφανώς, με τέτοιο αποτέλεσμα ο διαγωνισμός με ελάχιστη έκπτωση αναδεικνύει πρόβλημα ανταγωνισμού και έλλειψη ενδιαφέροντος, αλλά πριν δοκιμαστεί στην πράξη το νέο σύστημα δεν μπορούν να γίνουν συγκρίσεις.
Διακοπή ή “πάγωμα” για νέο σύστημα
Λίγο πριν από τα Χριστούγεννα οι Περιφέρειες έλαβαν κοινή επιστολή από την υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, και τον αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας, Νίκο Παπαθανάση.
Οι δύο υπουργοί καλούσαν τους περιφερειάρχες να διακόψουν ή να «παγώσουν» τις διαγωνιστικές διαδικασίες που βρίσκονταν σε εξέλιξη για το πρόγραμμα ΤΕΒΑ, επειδή σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προωθείται άμεσα μια ριζική αλλαγή στον τρόπο παροχής της βοήθειας. Το μοντέλο της διανομής προϊόντων μέσω αναδόχων εταιρειών αναμένεται να αντικατασταθεί από ένα κεντρικά οργανωμένο σύστημα, που θα βασίζεται σε διατακτικές ή/και ηλεκτρονικές, επαναφορτιζόμενες κάρτες για τους δικαιούχους.
Σύμφωνα με τους υπουργούς, η νέα αυτή προσέγγιση εκτιμάται ότι θα απλοποιήσει τις διαδικασίες, θα ενισχύσει την αξιοπρέπεια των ωφελούμενων, θα τους δώσει μεγαλύτερη ελευθερία επιλογής των προϊόντων που καλύπτουν τις ανάγκες τους και θα βελτιώσει συνολικά την αποδοτικότητα του προγράμματος,
Ενστάσεις και ερωτήματα από τον Γιάννη Τσίμαρη
Στην ερώτηση που κατέθεσε ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Τσίμαρης, για το νέο σύστημα του ΤΕΒΑ και πως θα εφαρμοστεί, υπογραμμίζει ότι η εμπλοκή των αλυσίδων λιανικής εγείρει σοβαρά ερωτήματα θεσμικής επάρκειας, καθώς τα Super Market καλούνται να λειτουργήσουν ως άτυποι φορείς κοινωνικής πολιτικής, χωρίς να διαθέτουν τις αναγκαίες δομές και εμπειρία για τη διαχείριση σύνθετων κοινωνικών ευαλωτοτήτων.
Επίσης, κάνει λόγο για απουσία σαφούς και δεσμευτικού πλαισίου για τον καθορισμό των επιλέξιμων προϊόντων με επιστημονικά και διατροφικά κριτήρια, γεγονός που –σύμφωνα με τον βουλευτή– ενέχει τον κίνδυνο το ΤΕΒΑ να μετατραπεί από πρόγραμμα διατροφικής επάρκειας σε έναν μηχανισμό γενικής κατανάλωσης, χωρίς εγγυήσεις ποιότητας για τους ωφελούμενους.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ζήτημα της ισότιμης πρόσβασης, καθώς –όπως επισημαίνεται– καμία αλυσίδα Super Market δεν διαθέτει καθολική γεωγραφική κάλυψη, ειδικά σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές.
Ο κ. Τσίμαρης φέρνει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την ορεινή Ήπειρο, όπου η έλλειψη μεγάλων καταστημάτων λιανικής και οι αυξημένες τιμές στα τοπικά σημεία πώλησης υπονομεύουν στην πράξη τον στόχο της ίσης επισιτιστικής βοήθειας για όλους τους δικαιούχους του προγράμματος.
Ταυτόχρονα, επισημαίνει τον ο κίνδυνο κοινωνικού στιγματισμού των ωφελούμενων κατά τη διαδικασία πληρωμής στα ταμεία, ιδίως σε περιπτώσεις τεχνικών προβλημάτων ή μη επιλεξιμότητας προϊόντων, γεγονός που αντιβαίνει στον κοινωνικό χαρακτήρα του ΤΕΒΑ.
Ο βουλευτής Ιωαννίνων σημειώνει ότι η μετάβαση στο νέο μοντέλο φαίνεται να προκαλεί πρόσθετη πολυπλοκότητα και καθυστερήσεις, οι οποίες ενδέχεται να στερήσουν την επισιτιστική βοήθεια από τους δικαιούχους για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Στο πλαίσιο αυτό, απευθύνει δύο κρίσιμα ερωτήματα προς την Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας:
-Αν υπάρχει ρητή συναίνεση και εγγύηση από τις αλυσίδες Super Market για καθολική γεωγραφική κάλυψη της επικράτειας, καθώς και ποιο είναι το σαφές πλαίσιο ρόλων, ευθυνών και τιμών για τη συμμετοχή τους,
-Αν προβλέπεται ουσιαστική έκπτωση στα προϊόντα του προγράμματος προς όφελος των δικαιούχων ή αν η συμμετοχή των αλυσίδων θα περιοριστεί σε αμελητέες εκπτώσεις λιανικής.
