Το μεγάλο ενδιαφέρον που εκδηλώνεται για το πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης των 10.000 ευρώ με σκοπό τη μόνιμη μετεγκατάσταση στην περιφέρεια αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: την ώρα που τα χωριά της Ηπείρου συνεχίζουν να χάνουν πληθυσμό, σε μια δεκαετία μειώθηκε κατά 8.602 κατοίκους ο πληθυσμός των 7 Δήμων, εκατοντάδες νοικοκυριά εκδηλώνουν ενδιαφέρον να εγκατασταθούν σε περιοχές της υπαίθρου, διεκδικώντας την προβλεπόμενη οικονομική στήριξη.
Στην Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων έχουν καταγραφεί 450 αιτήσεις, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε το Mononews, αριθμός που την κατατάσσει στην τρίτη θέση πανελλαδικά, πίσω από τις Σέρρες και το Κιλκίς.Συνολικά στην Ήπειρο, στις δύο Περιφερειακές Ενότητες Ιωαννίνων και Θεσπρωτίας (Δήμοι Φιλιατών και Σουλίου) υποβλήθηκαν 651 αιτήσεις για 160 διαθέσιμες ενισχύσεις.
Ωστόσο, το πρόγραμμα προβλέπει την ενίσχυση μόλις 80 νοικοκυριών στην περιοχή. Με άλλα λόγια, για κάθε διαθέσιμη θέση αντιστοιχούν περίπου 5,6 αιτήσεις, γεγονός που φέρνει στο προσκήνιο το ερώτημα κατά πόσο η διαθέσιμη χρηματοδότηση ανταποκρίνεται στο ενδιαφέρον που έχει εκδηλωθεί.
Οι αιτήσεις, βέβαια, δεν ισοδυναμούν με εγκρίσεις ούτε αποδεικνύουν ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι πληρούν τις προϋποθέσεις. Η τελική εικόνα θα προκύψει μετά την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων ελέγχων.
Παρ’ όλα αυτά, η μεγάλη ανταπόκριση αποτελεί ένα ενδιαφέρον πρώτο δείγμα για τις δυνατότητες προσέλκυσης νέων κατοίκων σε περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση.
Μόλις 10 θέσεις ανά δήμο
Η κατανομή των διαθέσιμων ενισχύσεων αποκαλύπτει ακόμη πιο καθαρά τα περιορισμένα περιθώρια του προγράμματος.
Σύμφωνα με την Κοινή Υπουργική Απόφαση 22695/2026, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 6139, οι 80 θέσεις της Περιφερειακής Ενότητας Ιωαννίνων μοιράζονται ισόποσα σε οκτώ περιοχές.
Συγκεκριμένα, προβλέπονται από 10 ωφελούμενα νοικοκυριά στους Δήμους Βορείων Τζουμέρκων, Δωδώνης, Ζαγορίου, Ζίτσας, Κόνιτσας, Μετσόβου και Πωγωνίου, καθώς και στη Δημοτική Ενότητα Παμβώτιδας του Δήμου Ιωαννιτών.
Επομένως, η οικονομική ενίσχυση δεν αφορά το σύνολο του Δήμου Ιωαννιτών, αλλά αποκλειστικά την Παμβώτιδα, ενώ στους επτά υπόλοιπους δήμους ο αριθμός των δυνητικά ωφελούμενων νοικοκυριών περιορίζεται σε μόλις δέκα ανά δήμο.
Πρόκειται για περιοχές με διαφορετικά χαρακτηριστικά και ανάγκες, οι οποίες όμως έχουν ένα κοινό στοιχείο: την ανάγκη διατήρησης και ενίσχυσης του μόνιμου πληθυσμού τους.
Για δήμους που εκτείνονται σε δεκάδες χωριά, αρκετά από τα οποία αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα πληθυσμιακής συρρίκνωσης και γήρανσης, η δυνατότητα προσέλκυσης μόλις δέκα νέων νοικοκυριών αποτελεί μια περιορισμένη παρέμβαση.
Η απογραφή αποκαλύπτει το μέγεθος του προβλήματος
Η σημασία του προγράμματος γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν εξεταστούν τα επίσημα δημογραφικά δεδομένα.
Σύμφωνα με τα οριστικά αποτελέσματα της απογραφής του 2021 που δημοσίευσε η Ελληνική Στατιστική Αρχή, οι επτά περιφερειακοί δήμοι της Περιφερειακής Ενότητας Ιωαννίνων έχασαν συνολικά 8.620 κατοίκους μέσα σε μία δεκαετία.
Ο πληθυσμός τους μειώθηκε από 55.415 κατοίκους το 2011 σε 46.795 το 2021, καταγράφοντας συνολική υποχώρηση περίπου 15,6%.
Ιδιαίτερα έντονη ήταν η μείωση στον Δήμο Δωδώνης, όπου ο πληθυσμός περιορίστηκε από 9.693 σε 7.199 κατοίκους, με απώλειες σχεδόν 2.500 ανθρώπων.
Στον Δήμο Πωγωνίου οι κάτοικοι μειώθηκαν από 8.960 σε 6.848, ενώ στον Δήμο Κόνιτσας από 6.362 σε 5.296.
Ανάλογη εικόνα καταγράφεται στον Δήμο Ζίτσας, ο οποίος έχασε 1.178 κατοίκους, καθώς και στους Δήμους Μετσόβου, Βορείων Τζουμέρκων και Ζαγορίου, όπου επίσης σημειώθηκε πληθυσμιακή υποχώρηση.
Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν την πραγματικότητα που βιώνουν εδώ και χρόνια οι τοπικές κοινωνίες. Η μείωση των μόνιμων κατοίκων, σε συνδυασμό με τη γήρανση του πληθυσμού, περιορίζει τις αναπτυξιακές δυνατότητες, επηρεάζει την τοπική οικονομία και δυσκολεύει τη διατήρηση βασικών υπηρεσιών.
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, οι 70 συνολικά θέσεις που αντιστοιχούν στους επτά περιφερειακούς δήμους μπορούν να λειτουργήσουν μόνο ως μια πρώτη, μικρής κλίμακας παρέμβαση.
Στην τρίτη θέση πανελλαδικά τα Γιάννενα
Το ενδιαφέρον για το πρόγραμμα είναι αυξημένο σε ολόκληρη τη χώρα, καθώς οι αιτήσεις έχουν φτάσει συνολικά τις 3.770, έναντι 1.000 προβλεπόμενων θέσεων.
Την πρώτη θέση καταλαμβάνει η Περιφερειακή Ενότητα Σερρών με 616 αιτήσεις και ακολουθούν το Κιλκίς με 471 και τα Γιάννενα με 450.
Στην τέταρτη θέση βρίσκεται ο Έβρος με 424 αιτήσεις, ενώ σημαντικό ενδιαφέρον καταγράφεται και σε άλλες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας.
Στην Ήπειρο, πέρα από τις 450 αιτήσεις στα Ιωάννινα, έχουν καταγραφεί 201 αιτήσεις στη Θεσπρωτία, όπου προβλέπονται επίσης 80 θέσεις, από 40 στους Δήμους Σουλίου και Φιλιατών.
Συνολικά, επομένως, οι δύο Περιφερειακές Ενότητες συγκεντρώνουν 651 αιτήσεις για 160 διαθέσιμες ενισχύσεις.
Η αναλογία αυτή ενισχύει τη συζήτηση για το ενδεχόμενο αύξησης του αριθμού των ωφελουμένων, εφόσον η διαδικασία αξιολόγησης επιβεβαιώσει ότι σημαντικός αριθμός αιτούντων πληροί τα κριτήρια του προγράμματος.
Προς το παρόν, πάντως, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί αναλυτικά στοιχεία για τον αριθμό αιτήσεων σε κάθε δήμο της Περιφερειακής Ενότητας Ιωαννίνων, ούτε επίσημη αναλυτική κατάσταση εγκρίσεων. Οι αριθμοί των αιτήσεων προέρχονται από δημοσιογραφική πληροφόρηση και όχι από αντίστοιχη αναλυτική δημόσια ανακοίνωση του υπουργείου.
Τι προβλέπει το πρόγραμμα
Η οικονομική ενίσχυση ανέρχεται σε 10.000 ευρώ ανά νοικοκυριό, ανεξάρτητα από τον αριθμό των μελών του.
Το ποσό καταβάλλεται σε δύο ισόποσες δόσεις των 5.000 ευρώ. Η πρώτη συνδέεται με την οριστική έγκριση της αίτησης και η δεύτερη με τη συμπλήρωση ενός έτους αποδεδειγμένης μόνιμης παραμονής στην περιοχή. Παρέχεται επίσης η δυνατότητα προκαταβολής της πρώτης δόσης για την κάλυψη εξόδων μετεγκατάστασης, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Στο διευρυμένο πρόγραμμα δεν τίθεται πλέον ως απαραίτητη προϋπόθεση η εξεύρεση εργασίας στον τόπο εγκατάστασης, γεγονός που διευκολύνει και την εγκατάσταση εργαζομένων οι οποίοι μπορούν να απασχολούνται εξ αποστάσεως.
Η κατοικία μπορεί να είναι ιδιόκτητη, ενοικιαζόμενη ή να έχει παραχωρηθεί από συγγενικό πρόσωπο, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Υπάρχουν, ωστόσο, συγκεκριμένοι περιορισμοί όσον αφορά τον προηγούμενο τόπο κατοικίας. Για τη βασική κατηγορία δικαιούχων απαιτείται προηγούμενη τριετής διαμονή εκτός συγκεκριμένων Περιφερειών, μεταξύ των οποίων και η Ήπειρος. Συνεπώς, δεν επιδοτείται γενικά η μετακόμιση ενός ήδη μόνιμου κατοίκου της πόλης των Ιωαννίνων σε έναν από τους επιλέξιμους περιφερειακούς δήμους.
Ειδικές προβλέψεις ισχύουν για συγκεκριμένες κατηγορίες, όπως ορισμένοι νέοι απόφοιτοι ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
Η υποβολή αιτήσεων γίνεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας του προγράμματος, ενώ ως καταληκτική ημερομηνία έχει οριστεί η 31η Δεκεμβρίου 2028, εφόσον δεν εξαντληθούν νωρίτερα οι διαθέσιμες θέσεις και ο προβλεπόμενος προϋπολογισμός.
Το ζητούμενο είναι να αποκτήσουν ξανά ζωή τα χωριά
Το αυξημένο ενδιαφέρον για τις οικονομικές ενισχύσεις αποτελεί μια θετική ένδειξη, αλλά δεν αρκεί από μόνο του για να αντιστρέψει μια δημογραφική πορεία δεκαετιών.
Η απόφαση μιας οικογένειας να εγκατασταθεί μόνιμα στην ύπαιθρο δεν εξαρτάται αποκλειστικά από ένα εφάπαξ οικονομικό βοήθημα.
Η πρόσβαση στην εργασία, η ύπαρξη σχολείων, οι υγειονομικές υπηρεσίες, η διαθεσιμότητα κατάλληλων κατοικιών, οι μεταφορές και οι ψηφιακές υποδομές αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τη βιωσιμότητα μιας τέτοιας επιλογής.
Ιδιαίτερα στην ορεινή και παραμεθόρια περιοχή των Ιωαννίνων, όπου η γεωγραφική απομόνωση και η πληθυσμιακή γήρανση δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες, απαιτούνται ολοκληρωμένες πολιτικές στήριξης της μόνιμης κατοικίας και της τοπικής οικονομίας.
Το πρόγραμμα των 10.000 ευρώ μπορεί να διευκολύνει το πρώτο βήμα. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει την ανάγκη για σταθερές δημόσιες υπηρεσίες και πραγματικές δυνατότητες επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής.
Σε κάθε περίπτωση, οι 450 αιτήσεις που έχουν καταγραφεί για την Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων φέρνουν στο προσκήνιο ένα ζήτημα που αξίζει να απασχολήσει τόσο την κυβέρνηση όσο και την τοπική αυτοδιοίκηση.
Εάν υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον για μόνιμη εγκατάσταση στην ύπαιθρο, το ζητούμενο είναι να εξεταστεί πώς αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί με μεγαλύτερη κλίμακα παρεμβάσεων και με ουσιαστική υποστήριξη των νέων κατοίκων.
Γιατί το πραγματικό μέτρο επιτυχίας μιας δημογραφικής πολιτικής δεν είναι ο αριθμός των αιτήσεων ούτε μόνο οι οικονομικές ενισχύσεις που θα καταβληθούν, αλλά το πόσοι άνθρωποι και οικογένειες θα μπορέσουν τελικά να χτίσουν μια σταθερή ζωή στα χωριά που σήμερα αδειάζουν.
