Το πρώτο διεθνές πολυθεματικό φεστιβάλ ποίησης ΣΟΛΟΙΚΙΣΜΟΣ πραγματοποιήθηκε στις 25 και 26 Οκτωβρίου στον Ελαφότοπο, στα Ζαγοροχώρια, σε διοργάνωση και παραγωγή του καλλιτεχνικού οργανισμού ARTIVISM.
Με κεντρικό άξονα την ποίηση, το φεστιβάλ στόχευσε να μπολιάσει το παραδοσιακό με το σύγχρονο, το αρχετυπικό και το αρχέγονο με το μεταμοντέρνο, ενώ παράλληλα λειτούργησε ως ένας ασφαλής χώρος έκφρασης και συνύπαρξης, καλλιεργώντας την αίσθηση κοινότητας ανάμεσα σε ετερόκλητες ομάδες μέσα από καλλιτεχνικές πρακτικές.
Η συμμετοχή και η ανταπόκριση του κοινού ξεπέρασαν κάθε προσδοκία. Όπως σημειώνει ο ευά παπαδάκης, εμπνευστής και καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ: «Είμαστε πραγματικά ευχαριστημένοι με την απροσδόκητα θερμή ανταπόκριση του κόσμου – ακόμη και η μια καταιγίδα δεν στάθηκε ικανή να σταματήσει την περιπατητική ποίηση, που μας χάρισε στιγμές βαθιάς σύνδεσης με τη φύση και τους ανθρώπους γύρω μας. Οι ποιητικές αναγνώσεις, οι συναντήσεις και οι στιγμές που μοιραστήκαμε στα μονοπάτια, στις πλατείες και στα πέτρινα κτίρια του Ζαγορίου μας συγκίνησαν βαθιά αφήνοντας την αίσθηση ότι κάτι όμορφο ρίζωσε εδώ και συνεχίζει να μεγαλώνει».
Ο ΣΟΛΟΙΚΙΣΜΟΣ φιλοξένησε καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, όπως τις Iana Boukova, Alvina Chamberland, Sarah Ettlinger, Natalie Mariko, Vincent Moon, Ειρήνη Ανδρουλάκη, Λένα Γεροθανάση, Αλεξάνδρα Κ., Τάσο Λάγγη, Εύα Παπαμαργαρίτη, Θοδωρή Παναγόπουλο, Λένα Πλάτωνος, Μελίνα Ξενάκη, Μάριο Χατζηπροκοπίου, καθώς και εκπροσώπους του Οικομουσείου Ζαγορίου.
Εμπειρία καλλιτεχνών
Η ποιήτρια Γιάννα Μπούκοβα περιγράφει: «Η μαγική στιγμή όταν φτάσαμε στον Ελαφότοπο, η χαρά και η ξεκούραση του βλέμματος στην ομορφιά του τοπίου. Η πρώτη μας κοινή ανάγνωση και η συγκίνηση από τη δύναμη των φωνών που ακούστηκαν. Η αίσθηση της κοινότητας που δημιουργήθηκε σχεδόν αμέσως. Το σεμινάριο υφαντικής που έδινε αφή και σώμα στην έννοια του text. Και ακόμα: περίπατοι, γκρεμοί, συζητήσεις, αντίλαλοι».
Για εκείνη, η έννοια του σολοικισμού «συνδέεται με την απόκλιση από το κανονικό και την υπέρβαση του επιτρεπτού του λόγου, δηλαδή με την ίδια την ουσία της ποίησης. Για μένα, που τα ελληνικά είναι δεύτερη γλώσσα, το γλίστρημα είναι ελευθερία και ανατροπή, δηλαδή εργαλείο και όπλο μου».
Η εικαστικός Sarah Ettlinger μοιράστηκε τη συγκίνησή της: «Μία από τις πιο δυνατές στιγμές ήταν η επίσκεψή μου στο Λαογραφικό Μουσείο του Ελαφότοπου και η γνωριμία με το έργο ζωής του Μιχάλη Οικονομίδη. Επίσης, η λεπτότητα με την οποία η Λένα Γεροθανάση μας έδειξε την τέχνη του γνεσίματος μαλλιού με παραδοσιακά εργαλεία, καθώς και η δυναμική ανάγνωση των Hate Poems από τη Natalie Mariko μου προκάλεσε ισχυρά συναισθήματα».
Η ίδια σημειώνει: «Οι σολοικισμοί είναι ουσιώδες μέρος κάθε καλλιτεχνικής πρακτικής που βαδίζει σε νέο έδαφος. Η απόκλιση, η παρεκτροπή, το ‘λάθος’ μπορούν να λειτουργήσουν ως πύλες για βαθύτερη αλήθεια».
Η ποιήτρια Natalie Mariko περιγράφει την εμπειρία της στον Ελαφότοπο: «Ο Σολοικισμός ήταν για μένα μια εμπειρία βαθιάς εγρήγορσης, μια συνάντηση με την ουσία της ποίησης ως πράξη ασυμφωνίας και χάριτος. Το να ξυπνάς μέσα στην ομίχλη ενός ορεινού ελληνικού χωριού, περπατώντας μέσα στο δάσος και τραγουδώντας προς το φαράγγι του Βίκου, ήταν σαν να συμμετέχεις σε ένα τελετουργικό καθαρμού. Ακόμα και η βροχή ήταν σαν ευλογία, η φύση μας επέβαλλε να εγκαταλείψουμε κάθε προσδοκία και να αγκαλιάσουμε τη μουσική του απρόβλεπτου».
Καλλιτεχνικό σημείωμα
Η έννοια της απομόνωσης στην Ήπειρο δεν σχετίζεται με τη θάλασσα και τις άγονες γραμμές, αλλά με τα άγρια βουνά, τα αφιλόξενα μονοπάτια και την έλλειψη συγκοινωνίας. Όπως οι εξόριστοι στα ξερονήσια, έτσι και όσοι δεν ταίριαζαν στις κοινωνικές νόρμες βρίσκονταν συχνά αποκλεισμένοι στα σκιερά φαράγγια και τα πέτρινα χωριά της ορεινής Ηπείρου.
Στην τέχνη, στη λογοτεχνία και στην προφορική παράδοση, αυτοί οι άνθρωποι γίνονταν ήρωες των κλέφτικων τραγουδιών ή αινιγματικές φιγούρες που περιφέρονταν στις σκιές των βουνών, φέρνοντας μαζί τους ιστορίες διαφορετικότητας, αντίστασης και μοναδικότητας.
«Η Ήπειρος άλλοτε γίνεται τόπος εξορίας και άλλοτε λίκνο ελευθερίας», σημειώνει η ευά παπαδάκης, «όπου οι διαφορετικοί βρίσκουν καταφύγιο στα βουνά, στις στάνες των Σαρακατσαναίων και στα πέτρινα γεφύρια που ενώνουν τον χρόνο και τις γενιές».
Το όνομα του φεστιβάλ δανείζεται τον όρο σολοικισμός: τη χρήση συντακτικών ή εκφραστικών δομών που αποκλίνουν από την πρότυπη γλώσσα. Όπως και στην τέχνη, έτσι και στη ζωή, οι αποκλίσεις αυτές μπορούν να γεννήσουν νέες μορφές νοήματος και ελευθερίας.
