Τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που φιλοδοξεί να αποτελέσει το νέο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας δήμων και Περιφερειών, παρουσίασε χθες ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος, με αφορμή την κατάθεση στη Βουλή του νομοσχεδίου των 774 άρθρων.
Ο υπουργός χαρακτήρισε τον Κώδικα ως συνολική κωδικοποίηση της αυτοδιοικητικής νομοθεσίας, η οποία συγκεντρώνει για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο κείμενο εκατοντάδες διάσπαρτες διατάξεις των τελευταίων δεκαετιών. Το νομοσχέδιο θα εισαχθεί στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής την ερχόμενη Δευτέρα στην Ολομέλεια θα συζητηθεί τη Δευτέρα 22 και την Τρίτη 23 Ιουνίου, οπότε και θα ψηφιστεί.
Το νέο εκλογικό σύστημα
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται ο νέος τρόπος εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, με κατάργηση του δεύτερου γύρου και εισαγωγή, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, του συστήματος της εναλλακτικής ψήφου.
Με το νέο σύστημα, οι πολίτες θα μπορούν να δηλώνουν και δεύτερη επιλογή μεταξύ των υποψηφίων, με στόχο την ευρύτερη δημοκρατική νομιμοποίηση των εκλεγμένων αρχών, χωρίς επαναληπτική εκλογική διαδικασία.
Σύμφωνα με το νέο μοντέλο, εάν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει ποσοστό 42% από την πρώτη καταμέτρηση, θα προσμετρώνται στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών οι δεύτερες προτιμήσεις των εκλογέων των υπόλοιπων παρατάξεων.
Οι προσλήψεις σε δομές
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις παρεμβάσεις για τους δημοτικούς παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, οι οποίες ενσωματώθηκαν μετά τη δημόσια διαβούλευση.
Για πρώτη φορά θεσπίζεται ολοκληρωμένο και μόνιμο πλαίσιο στελέχωσης των δομών με προσωπικό. Δημιουργείται ηλεκτρονικός κατάλογος μέσω ΑΣΕΠ, ο οποίος θα λειτουργεί ως «δεξαμενή» για την κάλυψη τόσο των οργανικών θέσεων όσο και των έκτακτων αναγκών.
Προβλέπεται η σύσταση όλων των απαιτούμενων οργανικών θέσεων, βάσει του πρότυπου κανονισμού λειτουργίας και της αναλογίας προσωπικού – φιλοξενούμενων παιδιών. Το υπουργείο εκτιμά ότι με το νέο σύστημα θα καλυφθούν περισσότερες από 9.000 οργανικές θέσεις το επόμενο διάστημα.
Παράλληλα, θεσμοθετείται η δυνατότητα των δήμων να χορηγούν επίδομα γέννησης έως 3.000 ευρώ ανά παιδί, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου.
48 δόσεις για οφειλές και το νέο Τέλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Σημαντικές αλλαγές εισάγονται και στην οικονομική διοίκηση των ΟΤΑ. Η πάγια διαδικασία ρύθμισης οφειλών προς τους δήμους επεκτείνεται από τις έως 24 δόσεις που ισχύουν σήμερα στις έως 48 δόσεις.
Παράλληλα, οι ΟΤΑ εντάσσονται στην Ενιαία Ψηφιακή Πύλη Πληρωμών, μέσω της οποίας οι πολίτες θα μπορούν να βλέπουν συγκεντρωμένα και να εξοφλούν ηλεκτρονικά όλες τις υποχρεώσεις τους.
Ξεχωριστό κεφάλαιο στην παρουσίαση αποτέλεσαν οι αλλαγές στη δημοτική φορολογία, με τον υπουργό να απορρίπτει τους χαρακτηρισμούς περί «δημοτικού ΕΝΦΙΑ».
Ο νέος Κώδικας καταργεί τον Φόρο Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων και το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας, τα οποία αντικαθίστανται από το νέο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης. Το νέο τέλος συνδέεται με την πραγματική αξία του ακινήτου, μέσω της τιμής ζώνης και της παλαιότητάς του.
Οι αλλαγές στις ΔΕΥΑ
Εκτεταμένες αλλαγές προβλέπονται και για τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης, καθώς για πρώτη φορά το σύνολο του νομοθετικού πλαισίου τους εντάσσεται στον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Οι ΔΕΥΑ υποχρεώνονται να λειτουργούν με οικονομική επάρκεια και ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς, ενώ αποκτούν δυνατότητα τραπεζικού δανεισμού τόσο από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων όσο και από εμπορικές τράπεζες για την υλοποίηση έργων.
Παράλληλα, προβλέπεται οικονομική στήριξη άνω των 230 εκατ. ευρώ για την κάλυψη ληξιπρόθεσμων οφειλών προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες υπολογίζονται γύρω στα 500 εκατ. ευρώ. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα ρύθμισης των υπολοίπων χρεών μέσω μακροχρόνιου δανεισμού.
Λογοδοσία και διαφάνεια
Κεντρικός άξονας του νέου πλαισίου είναι η ενίσχυση της λογοδοσίας των αιρετών αρχών. Ο Κώδικας εισάγει μηχανισμούς δημοσιότητας και διαφάνειας, με υποχρεωτική ανάρτηση κρίσιμων στοιχείων για τη λειτουργία των δήμων και των Περιφερειών.
Στις ιστοσελίδες των ΟΤΑ θα δημοσιοποιούνται στοιχεία όπως η πορεία εκτέλεσης των προϋπολογισμών, καθώς και όλα τα τέλη, οι συντελεστές και οι απαλλαγές που ισχύουν για τους πολίτες.
Παράλληλα, δημιουργείται σύστημα δεικτών αξιολόγησης των ΟΤΑ, ώστε να υπάρχει συγκρίσιμη εικόνα για την απόδοση των δημοτικών και περιφερειακών υπηρεσιών. Προβλέπεται επίσης αξιολόγηση δημόσιων και δημοτικών υπηρεσιών από τους ίδιους τους πολίτες, ενώ θεσπίζονται βραβεία επιδόσεων για τους δήμους που πετυχαίνουν τις καλύτερες επιδόσεις σε συγκεκριμένους τομείς.
Έλεγχος νομιμότητας
Σημαντικές αλλαγές φέρνει ο Κώδικας και στον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ, με στόχο την αντιμετώπιση καθυστερήσεων, ανομοιογένειας και έλλειψης αντικειμενικότητας.
Προβλέπεται η πλήρης ενεργοποίηση των Αυτοτελών Υπηρεσιών Εποπτείας, με επικεφαλής που θα επιλέγονται μέσω διαδικασιών ΑΣΕΠ. Δημιουργείται επίσης θεσμός Γενικού Επόπτη Νομιμότητας, ο οποίος θα συντονίζει το σύνολο των ελέγχων και θα διασφαλίζει την ομοιόμορφη εφαρμογή της νομοθεσίας σε όλη τη χώρα.
Οι πράξεις που θα υποβάλλονται σε έλεγχο θα εισάγονται σε νέο πληροφοριακό σύστημα και θα κατανέμονται με τυχαίο αλγόριθμο στις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να ενισχυθεί η αμεροληψία της διαδικασίας. Παράλληλα, τίθενται αυστηρά χρονικά όρια για την ολοκλήρωση των ελέγχων.
Ο Γενικός Επόπτης Νομιμότητας θα μπορεί ακόμη να ζητά αυτεπάγγελτους ελέγχους σε περιπτώσεις σοβαρού δημοσίου συμφέροντος ή προφανούς παραβίασης της νομοθεσίας, ενώ συγκροτείται ειδικό γραφείο υποδοχής καταγγελιών πολιτών.
Ο Κώδικας αναμορφώνει και το πλαίσιο πειθαρχικού ελέγχου δημάρχων, περιφερειαρχών και λοιπών αιρετών.
Ο έλεγχος θα διενεργείται πλέον από ενιαίο κεντρικό Πειθαρχικό Συμβούλιο, στο οποίο πλειοψηφούν ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί. Παράλληλα, αποσαφηνίζονται οι περιπτώσεις που συνιστούν πειθαρχικά παραπτώματα και μπορούν να οδηγήσουν στην έναρξη σχετικών διαδικασιών.
Επιπλέον, επεκτείνεται στους αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες η εξαίρεση από την αυτόφωρη διαδικασία που ήδη ισχύει για δημάρχους και περιφερειάρχες, ενώ οι ποινικές υποθέσεις που αφορούν επικεφαλής ΟΤΑ θα εκδικάζονται κατά απόλυτη προτεραιότητα.
Άλλες ρυθμίσεις
Ο νέος Κώδικας παρέχει στους ΟΤΑ μεγαλύτερη ευχέρεια ως προς τον τρόπο άσκησης των αρμοδιοτήτων τους.
Οι δήμοι θα μπορούν να δημιουργούν κοινές υπηρεσίες με γειτονικούς δήμους ή Περιφέρειες, να συνάπτουν διαδημοτικές και διαβαθμικές συνεργασίες, να αξιοποιούν προγραμματικές συμβάσεις και να συνεργάζονται με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για την υποστήριξη κοινωνικών δομών.
Σύμφωνα με το υπουργείο, ο νέος Κώδικας διατηρεί έντονο κοινωνικό χαρακτήρα. Προβλέπονται μειώσεις ή απαλλαγές δημοτικών τελών για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, όπως πολύτεκνοι, τρίτεκνοι, μονογονεϊκές οικογένειες, άτομα με αναπηρία και μακροχρόνια άνεργοι.
Εισάγεται επίσης το εργαλείο της κοινωνικής αντιπαροχής μέσω αξιοποίησης δημοτικής περιουσίας για κοινωνικούς σκοπούς, ενώ παρέχεται δυνατότητα παραχώρησης ακινήτων σε οικονομικά αδύναμους πολίτες για ανέγερση κατοικίας ή σε φορείς που επιτελούν κοινωφελές έργο.
