ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΘΕΟΔΩΡΙΚΑΚΟΥ
Αλέξανδρος Θεμελής
Αντισυνταγματική οριστικά και αμετάκλητα η πρώτη από τις διατάξεις του «νόμου Θεοδωρικάκου» που έχει προσβληθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) για νόθευση της λαϊκής βούλησης και παραβίαση της ισότητας των όρων του εκλογικού ανταγωνισμού.
Η Ολομέλεια του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου της χώρας έκρινε αντίθετη προς το Σύνταγμα τη ρύθμιση του πρώην υπουργού Εσωτερικών που μετέβαλε σε μετεκλογικό χρόνο την μεταφορά αρμοδιοτήτων από τα δημοτικά συμβούλια στις Οικονομικές Επιτροπές και στις Επιτροπές Ποιότητας Ζωής και η συγκρότηση των επιτροπών αυτών με (πλασματικές) πλειοψηφίες 3/5 υπέρ των παρατάξεων των δημάρχων μέσω των «νόμων Θεοδωρικάκου» .
Η απόφαση, μεταξύ άλλων τονίζει ότι «ο νομοθέτης παρενέβη, αμέσως μετά τη διεξαγωγή των εκλογών στη λειτουργία των Ο.Τ.Α. Α΄ βαθμού, επιφέροντας δύο βασικές αλλαγές στο υφιστάμενο σύστημα, οι οποίες είναι μεταξύ τους αλληλένδετες: αφενός μετέβαλε τον τρόπο συγκροτήσεως της Οικονομικής Επιτροπής και της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι σε αυτές η πλειοψηφία θα ανήκει στην παράταξη με την οποία εξελέγη ο Δήμαρχος· αφετέρου προέβη σε μεταφορά αρμοδιοτήτων από το δημοτικό συμβούλιο προς την Οικονομική Επιτροπή, προς την οποία μεταβιβάστηκαν αποφασιστικές αρμοδιότητες σημαντικού οικονομικού αντικειμένου και προς την Επιτροπή Ποιότητας Ζωής, προς την οποία μεταβιβάστηκε η αρμοδιότητα λήψεως αποφάσεων που αφορούν την κυκλοφορία».
Θυμίζουμε ότι την περασμένη άνοιξη με την υπ’ αριθμ. 760/2022 απόφαση του Γ’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας (5μελής σύνθεση) έγινε, κατά πλειοψηφία, δεκτή η αίτηση ακύρωσης που άσκησαν ο κ. Αντώνης Μαρκούλης, δικηγόρος, επικεφαλής της δημοτικής παράταξης του Δήμου Βέροιας «Προτεραιότητα στον Πολίτη» και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής Ανασυγκρότησης του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, και ο κ. Κωνσταντίνος Τροχόπουλος, δικηγόρος, δημοτικός σύμβουλος του Δήμου Βέροιας με την ως άνω δημοτική παράταξη, ενώ για τους ίδους λόγους προσφυγή είχαν καταθέσει από κοινού οι παρατάξεις του δημοτικού συμβουλίου Ιωαννίνων, «Ενότητα Πολιτών Νέα Γιάννενα» και «Πολίτες για την Ανατροπή», με επικεφαλής τους Θωμά Μπέγκα και Λάζαρο Νάτση, αντίστοιχα.
Κόλαφος για την κυβέρνηση
Η απόφαση αποτελεί «πλήγμα» για τον «πυρήνα» του δόγματος της κυβερνητικής πολιτικής για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Με τους πρώτους νόμους που πέρασε η κυβέρνηση Ν.Δ. το καλοκαίρι του 2019, ένα σύνολο αποφασιστικών αρμοδιοτήτων των δημοτικών συμβουλίων μεταφέρθηκε κυρίως στις Οικονομικές Επιτροπές (και κατά δεύτερον στις Επιτροπές Ποιότητας Ζωής). Περαιτέρω, με τις κυβερνητικές διατάξεις οι δημοτικές αρχές απέκτησαν ισχυρή πλειοψηφία (60%) στις επιτροπές, ακόμα και αν αποτελούσαν μειοψηφία στα δημοτικά συμβούλια βάσει των αποτελεσμάτων των εκλογών του Μαΐου του 2019 με την απλή αναλογική των δύο γύρων (αυτό συνέβη σε 231 από τους 332 δήμους της χώρας).
Οι εν λόγω διατάξεις ψηφίστηκαν πριν αναλάβουν καθήκοντα οι νεοεκλεγείσες δημοτικές αρχές και εφαρμόστηκαν από την αρχή της τρέχουσας αυτοδιοικητικής θητείας, την 1η Σεπτεμβρίου 2019. Προωθήθηκαν υπό την επίκληση της ανάγκης «κυβερνησιμότητας» των δήμων έναντι του «χάους» που κατά το κυβερνητικό αφήγημα προκαλούσε ο «Κλεισθένης». Το αποτέλεσμα ήταν ακόμα και αποφάσεις με σημαντικό οικονομικό βάρος να μεταφέρονται από τα κορυφαία πολιτικά όργανα των δήμων και τα ανοιχτά στους πολίτες δημοτικά συμβούλια στις -πλην ελαχίστων εξαιρέσεων- «κλειστές» και αποστειρωμένες από δημότες Οικονομικές Επιτροπές. Εχοντας ισχυρή πλειοψηφία, οι δημοτικές αρχές απέκτησαν δυνατότητα να περνούν κάθε εισήγησή τους, ενώ η αντιπολίτευση περιορίστηκε σε ρόλο παρατηρητή. Κριτική στις παραπάνω διατάξεις έχει ασκηθεί ακόμα και από δημάρχους προσκείμενους στη Ν.Δ.
Τι αλλάζει
Η απόφαση της ολομέλειας του ΣτΕ μπορεί να μην έχει αναδρομική ισχύ, καθώς αν γινόταν κάτι τέτοιο όλες οι αποφάσεις που ελήφθησαν από τις Επιτροπές των δήμων μέχρι σήμερα θα έπρεπε να ακυρωθούν, θα σημάνει όμως αλλαγές από εδώ και πέρα.
Πιο συγκεκριμένα τα διοικητικά συμβούλια θα πρέπει πλέον να οριστούν ξανά με βάση τα αποτελέσματα των εκλογών και των προβλέψεων της απλής αναλογικής του «Κλιεσθένη».
Για να συμβεί βέβαια αυτό θα πρέπει η απόφαση να καθαρογραφεί, κάτι που απαιτεί χρόνο. Έτσι δεν είναι σίγουρο το πότε θα έχουμε αυτές τις σημαντικές αλλαγές, οι οποίες ωστόσο είναι πολύ πιθανό να συμβούν μέσα στο 2023, την τελευταία και προεκλογική χρονιά των σημερινών δημοτικών αρχών δηλαδή.
Αν κάτι τέτοιο συμβεί θα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον ο τρόπος με τον οποίο θα χειριστούν την κατάσταση αυτή οι δημοτικές αρχές αφού θα χάσουν το πλεονέκτημα που τους έδωσαν τα νομοθετήματα Θεοδωρικάκου με βάση τα οποία ακόμα κι αν δεν είχαν πλειοψηφία μπορούσαν να ασκήσουν την πολίτικη τους μέσα από τις επιτροπές.
Ειδικά στην περίπτωση των Ιωαννίνων η πρακτική αυτή έγινε αγαπημένη συνήθεια της δημοτικής αρχής του Μ. Ελισάφ, η οποία δεν είχε πλειοψηφία στο δημοτικό συμβούλιο και για το λόγο αυτό πολλά σημαντικά θέματα που ήθελε να προωθήσει και στα οποία δεν έβρισκε συμφωνία από την αντιπολίτευση τα προωθούσε στην οικονομική επιτροπή.
