Αλλαγές στο υπόδειγμα για τις οποίες δεν φαίνεται να ιδρώνει το αυτί της Ουάσιγκτον που εξακολουθεί να σφίγγει τον κλοιό ενώ η Αβάνα επιμένει ότι έτσι προστατεύεται ο σοσιαλισμός.
ΑΒΑΝΑ. Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις που ενέκρινε πρόσφατα η Εθνοσυνέλευση της Κούβας και παρουσιάστηκαν από την κυβέρνηση στη «Mesa Redonda» συνιστούν μία από τις σημαντικότερες αναθεωρήσεις του κοινωνικού, εργασιακού και επιχειρηματικού μοντέλου της χώρας εδώ και δεκαετίες.
Η κουβανική ηγεσία επιμένει ότι οι αλλαγές αυτές δεν αποτελούν εγκατάλειψη του σοσιαλιστικού προσανατολισμού, αλλά αναγκαία προσαρμογή στις συνθήκες που διαμόρφωσαν η οικονομική κρίση, η πανδημία, η ενεργειακή κατάρρευση και η εντατικοποίηση του αμερικανικού εμπάργκο.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Εντουάρντο Μαρτίνες Ντίας υπερασπίστηκε το ιστορικό των κοινωνικών πολιτικών της Επανάστασης, υποστηρίζοντας ότι παραμένουν η ουσία του κουβανικού σοσιαλισμού. Υπενθύμισε τη δημιουργία εκτεταμένου δημόσιου συστήματος υγείας, τη μαζική εκπαίδευση επιστημονικού προσωπικού και τη σημαντική μείωση της βρεφικής θνησιμότητας σε σχέση με την προεπαναστατική περίοδο.
Ταυτόχρονα όμως αναγνώρισε ότι από το 2018 και μετά οι κοινωνικοί δείκτες έχουν επιδεινωθεί αισθητά. Η βρεφική θνησιμότητα αυξήθηκε, οι λίστες αναμονής για χειρουργικές επεμβάσεις ξεπερνούν πλέον τις 100.000 περιπτώσεις, οι ελλείψεις φαρμάκων παραμένουν εκτεταμένες και η λειτουργία της φαρμακοβιομηχανίας επηρεάζεται από την έλλειψη καυσίμων και πρώτων υλών.
Η κυβέρνηση αποδίδει αυτή την επιδείνωση κυρίως στην αυστηροποίηση των αμερικανικών κυρώσεων, στις περισσότερες από 240 πρόσθετες κυρώσεις που επιβλήθηκαν κατά την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, στις συνέπειες της πανδημίας και στη συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση. Παράλληλα, παραδέχεται έμμεσα ότι απαιτείται ουσιαστικός μετασχηματισμός του τρόπου λειτουργίας της οικονομίας, καθώς το κράτος αδυνατεί πλέον να χρηματοδοτεί μόνο του το σύνολο των κοινωνικών παροχών με τους όρους του παρελθόντος.
Στο πλαίσιο αυτό ανακοινώθηκε αύξηση του κατώτατου μισθού από 2.100 σε 3.210 πέσος, αναμόρφωση του συνταξιοδοτικού συστήματος με μεγαλύτερη σύνδεση εισφορών και συντάξεων, αναγνώριση έως δέκα ετών οικογενειακής φροντίδας ως συντάξιμου χρόνου, καθώς και σειρά μέτρων για τη στήριξη των πλέον ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Προβλέπεται ακόμη η δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας κοινωνικής προστασίας, μέσω της οποίας θα μπορούν να δηλώνονται περιπτώσεις πολιτών που χρειάζονται κοινωνική βοήθεια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η νέα αντίληψη για τον ρόλο της οικονομίας. Οι κρατικές επιχειρήσεις, οι ιδιωτικές δραστηριότητες και οι ξένες επενδύσεις καλούνται πλέον να συμμετέχουν ενεργά στην τοπική κοινωνική ανάπτυξη, χρηματοδοτώντας δομές κοινωνικής πρόνοιας και ευάλωτες ομάδες, ενώ θεσπίζονται φορολογικά κίνητρα για όσους επενδύουν σε κοινωνικές δράσεις. Παράλληλα, σχεδιάζεται η παραχώρηση παραγωγικών μέσων σε άτομα που ζουν σε συνθήκες φτώχειας, ώστε να δημιουργήσουν δικές τους οικονομικές δραστηριότητες, περιορίζοντας την εξάρτησή τους από τα κρατικά επιδόματα.
Ανάλογες αλλαγές εισάγονται και στην αγορά εργασίας. Ο νέος Κώδικας Εργασίας προβλέπει δυνατότητα πολλαπλής απασχόλησης για εργαζομένους όπως γιατρούς, πανεπιστημιακούς και ερευνητές, ευρύτερη χρήση της τηλεργασίας, μεγαλύτερη ευελιξία στο ωράριο και σημαντικές αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις που αφορούν τις ξένες επενδύσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η σταδιακή κατάργηση της υποχρεωτικής διαμεσολάβησης κρατικών φορέων στις προσλήψεις, εξέλιξη που θεωρείται μία από τις πιο ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών.
Το οικονομικό σκέλος των αλλαγών δείχνει ότι η Αβάνα επιχειρεί πλέον ένα σαφέστερο άνοιγμα προς ένα πιο δυναμικό επιχειρηματικό περιβάλλον. Διευρύνεται ο ρόλος των κρατικών επιχειρήσεων, αναγνωρίζεται πιο καθαρά η ιδιωτική επιχειρηματικότητα, καταργούνται περιορισμοί, επιτρέπεται η δημιουργία περισσότερων εταιρικών μορφών, ανοίγει ο δρόμος για ιδιωτικές επιχειρήσεις στον αγροτικό τομέα και δίνεται μεγαλύτερη ευελιξία σε εισαγωγές, τιμές, μισθούς και εταιρική οργάνωση.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η κυβέρνηση δεν μιλά απλώς για «διορθώσεις», αλλά για νέο επιχειρηματικό ιστό, στον οποίο κρατικοί και μη κρατικοί φορείς θα δημιουργούν αλυσίδες αξίας και πλούτο, ώστε αυτός να αναδιανέμεται για τη στήριξη των κοινωνικών προγραμμάτων.
Ταυτόχρονα, η ίδρυση του Εθνικού Ινστιτούτου Κρατικών Επιχειρηματικών Περιουσιακών Στοιχείων δείχνει και τα όρια του ανοίγματος. Η κυβέρνηση επιμένει ότι δεν πρόκειται για «υπερ-υπουργείο» ούτε για νέο μηχανισμό γραφειοκρατικού ελέγχου, αλλά για εργαλείο εποπτείας και καλύτερης διαχείρισης των κρατικών περιουσιακών στοιχείων.
Πολιτικά, η κατεύθυνση είναι σαφής: περισσότερη αγορά, περισσότερη ιδιωτική δραστηριότητα, περισσότερες εταιρικές μορφές και μεγαλύτερη αυτονομία στις επιχειρήσεις, αλλά πάντα εντός του σοσιαλιστικού σχεδίου και υπό την τελική εποπτεία του κράτους.
Η επιφυλακτικότητα πολιτών είναι ήδη εμφανής και στα κρατικά μέσα ενημέρωσης, όπου φιλοξενούνται σχόλια αναγνωστών κάτω από τις σχετικές ανακοινώσεις. Ένας πολίτης ζητά διευκρινίσεις για το αν αλλάζει η ηλικία συνταξιοδότησης. Άλλος εκφράζει έντονη δυσπιστία απέναντι στον κρατικό μηχανισμό, υποστηρίζοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις κινδυνεύουν να μείνουν στα χαρτιά εξαιτίας της αναποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης. Ένας τρίτος δηλώνει ότι συμφωνεί με τα μέτρα, αλλά υπενθυμίζει ότι στο παρελθόν πολλές μεταρρυθμίσεις ανακοινώθηκαν με μεγάλες προσδοκίες χωρίς να αποδώσουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ
Πηγή: Granma
