Την ανάγκη να γίνουν καθαρισμοί στις κοίτες του Λούρου και του Αράχθου με απομάκρυνση κορμών δέντρων και κλαδιών, καλαμιών από τις όχθες, να αποκατασταθεί η οικολογική παροχή από τη λειτουργία φραγμάτων, παρεμβάσεις για εμπλουτισμό από πηγές και παραποτάμους, στοχευμένα αντιπλημμυρικά έργα και αντιμετώπιση διαβρωτικών φαινομένων, προτείνει μεταξύ άλλων η μελέτη για τα δυο ποτάμια που παρουσιάστηκε χθες στην Περιφέρεια Ηπείρου. Στόχος η πρόληψη των πλημμυρών, που δεν είναι και λίγες σε αυτά τα δυο ποτάμια, ώστε να προστατεύονται τα ίδια τα οικοσυστήματα, οι καλλιέργειες και οι οικισμοί.
Ειδικότερα, από την ερευνητική ομάδα με επιστημονικό υπεύθυνο τον Καθηγητή Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Αβραάμ Ζεληλίδη, παρουσιάστηκε η «Η Γεωλογική και Διερεύνηση των Ποτάμιων Συστημάτων Λούρου και Αράχθου με στόχο την εκτίμηση πιθανών πλημμυρικών φαινομένων». Η ομάδα πραγματοποίησε από τα τέλη του 2024 και επί έναν χρόνο μετρήσεις και καταγραφές σε ξηρές και μη περιόδους για να καταλήξει σε σημαντικά συμπεράσματα.
Η μελέτη, εκτός του κινδύνου για πλημμυρικά φαινόμενα, επισημαίνει και ζητήματα όπως η διάβρωση της ακτογραμμής του Βόρειου Αμβρακικού και σε κατολισθητικά φαινόμενα , τη μειωμένη μεταφορά στερεών, τη χαμένη οικολογική παροχή και από τη λειτουργία των φραγμάτων, τις ανθρώπινες δραστηριότητες, ιδίως την ιχθυοκαλλιέργεια.
Το δέλτα του Λούρου εμφανίζεται πλέον ουσιαστικά αποδομημένο, με τη διάβρωση να εισέρχεται στη χέρσο, ενώ για τον Άραχθο επισημαίνεται ότι το δέλτα του εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά η συγκράτηση φερτών υλικών από το φράγμα Πουρναρίου μπορεί να αποτυπωθεί τα επόμενα χρόνια με εντονότερα φαινόμενα διάβρωσης.
Επίσης το νέο φράγμα Περιστερίου μείωσε τη ροή του Μετσοβίτικου, ενώ στην ένωση του με παραπόταμο (θέση Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου) απαιτείται αντιπλημμυρικό έργο.
Σε σύντομη παρέμβασή του ο Περιφερειάρχης Αλέξανδρος Καχριμάνης, ο οποίος συνεχάρη την επιστημονική ομάδα του κ. . Ζεληλίδη, αναφέρθηκε στις ζημιές που έχουν προκληθεί στην περιοχή από πλημμυρικά φαινόμενα, εξέφρασε τη διαφωνία του για την μεταφορά της αρμοδιότητας για τα δάση από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, ενώ στάθηκε και στα προβλήματα που υπάρχουν στην περιοχή του Λούρου, επισημαίνοντας ότι υπάρχει έγκριση του αρμόδιου Υπουργείου για την απομάκρυνση των φερτών υλικών που συσσωρεύονται στα ποτάμια.
Διαπιστώσεις και προτάσεις για Λούρο
Τα βασικά συμπεράσματα και οι προτάσεις για τον Λούρο συνοψίζονται στα εξής:
- Απαιτείται ο καθαρισμός – συντήρηση της κοίτης του ποταμού για την προστασία των υποδομών και της ανθρώπινης ζωής. Η απομάκρυνση των κορμών δένδρων και κλαδιών μπορούν να φράξουν τις διατομές των γεφυρών και τα καλάμια που μειώνουν την διατομή των γεφυρών ενώ η μεταφορά τους με το νερό μπορεί να φράξει τις γέφυρες.
- Απαιτείται η προστασία των ιχθυοκαλλιεργειών μέσα στην κοίτη του ποταμού Λούρου, και θα επιτευχθεί με τους προαναφερθέντες καθαρισμούς.
- Απαιτείται η υποστήριξη κύρια των δύο κύριων πηγών του Λούρου στη Βουλιάστα και των πηγών Αγίου Γεωργίου με έργα εμπλουτισμού του υδροφόρου τους.
- Από τις πηγές του Λούρου στη θέση Βουλιάστα δεν πρέπει να τροφοδοτούνται τα ιχθυοεκολλαπτήρια, αλλά αυτά να υποστηρίζονται από την υφιστάμενη γεώτρηση.
- Απαιτείται η καταγραφή όλων των πηγών εντός της κοίτης του Λούρου και η ανάπτυξή τους. Ειδικότερα κρίνεται αναγκαία η αξιοποίηση των πηγών κοντά στο χωριό Βαθύ. Ο παραπόταμος που ξεκινάει από το Βαθύ πρέπει να ελεγχθεί (σε θέσεις που επισημαίνονται) για τα πηγαία ύδατα στην κατεύθυνση αξιοποίησής τους, καθώς αναπτύσσονται σε παραπόταμο του Λούρου.
- Σε συγκεκριμένες θέσεις (που υποδεικνύονται), ο Λούρος χαρακτηρίζεται από μαιανδρισμούς. Έτσι στις περιοχές αυτές απαιτείται συνεχής καθαρισμός και εκβάθυνση της κοίτης του στην προσπάθεια να ρέει το ποτάμι ανεμπόδιστα και εάν είναι δυνατόν να αυξηθεί και η ταχύτητα ροής του. Οι μαιανδρισμοί συνδυάζονται και με πολλές εκτροπές της κύριας ροής για την εξυπηρέτηση των καλλιεργειών με νερό, ενώ μερικές φορές και για την κάλυψη αναγκών σε ιχθυοκαλλιέργειες.
- Έντονη άρδευση στον Λούρο για το καλαμπόκι.
Τα ευρήματα και οι παρεμβάσεις στον Άραχθο
Οι γενικές παρατηρήσεις για τον Άραχθο, συνοψίζονται ως εξής:
- Στη θέσεις που είναι η μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και η ένωση του ποταμού Μετσοβίτικου με παραπόταμο φαίνεται ότι προκλήθηκαν στο παρελθόν πλημμυρικά φαινόμενα με αποτέλεσμα τη καταστροφή πολλών υποδομών της μονής. Συνεπώς, χρειάζεται ειδική μελέτη και πιθανά η κατασκευή ενός αντιπλημμυρικού έργου στη θέση αυτή.
- Το φράγμα Περιστερίου πέραν της παροχής του Μετσοβίτικου ποταμού εκμεταλλεύεται και την παροχή τουλάχιστον 7 παραποτάμων που κατάφεραν να μετρηθούν. Η ροή του Μετσοβίτικου ποταμού πάντως ήταν μικρότερη σε σχέση με πριν τη λειτουργία του φράγματος.
- Το θέμα σε αυτές τις περιπτώσεις, όπως έδειξαν και τα υπόλοιπα φράγματα της Ελλάδας, είναι ότι για τις ανάγκες παραγωγής ρεύματος δεν αφήνεται επαρκής οικολογική παροχή.
- Γενικότερα απαιτείται ο καθαρισμός-συντήρηση της κοίτης του ποταμού για την προστασία των υποδομών και της ανθρώπινης ζωής σε σημεία μεγάλου ελιγμού του ποταμού, όπου υπάρχουν κατοικίες και κτηνοτροφικές μονάδες στο ίδιο ύψος της κοίτης του ποταμού, σε θέσεις όπου υπάρχουν μεγάλοι κορμοί δέντρων και μπορούν να φράξουν τις διατομές των γεφυρών και τα καλάμια που μειώνουν την διατομή των γεφυρών, ενώ η μεταφορά τους με το νερό μπορεί να φράξει τις γέφυρες. Ο καθαρισμός έχει δύο αντικείμενα:
1. Την απομάκρυνση των ξερών κορμών και κλαδιών μέσα στη κοίτη, στις παραπάνω θέσεις, αλλά και σε μεμονωμένες θέσεις που περιγράφονται στο κείμενο.
2. Τον καθαρισμό των καλαμιών στις όχθες του ποταμού που μειώνουν την ενεργή διατομή του ποταμού και των παραποτάμων (δες κείμενο).
- Απαιτείται να εξασφαλιστεί η οικολογική παροχή καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου στην κοίτη του ποταμού, αλλά και των παραποτάμων, όπου υπάρχουν φράγματα, για την διατήρηση της βιοποικιλότητας και την προστασία της πανίδας και χλωρίδας του ποταμού.
- Απαιτείται η καταγραφή όλων των πηγών εντός της κοίτης του Αράχθου και η ανάπτυξή τους.
- Σημαντικό ρόλο παίζει και το φράγμα του Πουρναρίου καθώς σύμφωνα με καταγραφές και μαρτυρίες κατοίκων στο παρελθόν εξαιτίας μεγάλου φορτίου για να αποφορτιστεί το φράγμα 105 ελευθέρωσε μεγάλες ποσότητες νερού με αποτέλεσμα να πλημμυρίσουν τα χωριά στην πεδιάδα όπως το Νεοχώρι και το Κομμένο.
- Στο χαμηλό πεδίο, εκεί όπου η κοίτη κινείται σε σχεδόν οριζόντιο επίπεδο πρέπει να καθαριστεί για να έχει μεγαλύτερη παροχετευτική ικανότητα και να ενισχυθούν οι ελιγμοί με αντιπλημμυρικά έργα.
- Η αγωγιμότητα των νερών που πηγάζουν από την Πίνδο είναι μικρότερη των 300mS, σε αντίθεση με αυτά που προέρχονται από την Ιόνια ζώνη, που φτάνει μέχρι και τα 700mS. Μόνο με την σύγκριση της αγωγιμότητας μπορεί να εκτιμηθεί εάν υπάρχουν πηγές μέσα στην κοίτη του Αράχθου ή ποια είναι η συμβολή των παραποτάμων στην συνολική παροχή του ποταμού.
