Ο χειμώνας πέρασε μαζί και η αιθαλομίχλη που τα σκεπάζει, αλλά τα Γιάννενα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρότατο πρόβλημα ατμοσφαιρικής ρύπανσης με υψηλές συγκεντρώσεις μικροσωματιδίων PM2.5, που τα καθιστούν από τις πιο μολυσμένες πόλεις στην Ευρώπη και στη χώρα, έστω κι αν έχασαν την… πρωτιά που κατείχαν το 2024, πέρυσι από τη Λαμία. Καύση ξύλου, μεταφερόμενοι καπνοί και η σκόνη από τη Σαχάρα σε συνδυασμό με το γεωγραφικό ανάγλυφο που εγκλωβίζει τους ρύπους αποτελούν τις αιτίες. Όλα αυτά έχουν δυσμενέστατες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, αφού τουλάχιστον 47 πρόωροι θάνατοι θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί εάν η ατμόσφαιρα ήταν πιο καθαρή. Η λήψη μέτρων παρά τα αιτήματα και τις υποσχέσεις, περιορίζεται σε διαπιστώσεις, αδράνεια από την Πολιτεία και όχι σε κίνητρα για αλλαγή του τρόπου θέρμανσης για να περιοριστεί η καύση ξύλου που αποτελεί την κύρια αιτία.
Μεγάλη αύξηση στην Ελλάδα
Σύμφωνα με την 8η ετήσια έκθεση «World Air Quality Report» της ελβετικής IQAir, η οποία δημοσιεύθηκε στις 24 Μαρτίου 2026, η Ελλάδα κατέγραψε μία από τις οξύτερες αυξήσεις ρύπανσης στην Ευρώπη, με τα Γιάννενα να συνεχίζουν να αποτελούν έναν από τους βασικούς «πόλους» επιβάρυνσης της χώρας. Η έκθεση αυτή βασίζεται σε δεδομένα από περισσότερους από 40.000 σταθμούς μέτρησης σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι λειτουργούν από κυβερνητικούς φορείς, ερευνητικά ιδρύματα και πολίτες-επιστήμονες.
Η νέα έκθεση, η οποία ανέλυσε δεδομένα από 9.446 πόλεις σε 143 χώρες, τοποθετεί την Ελλάδα στην 67η θέση της παγκόσμιας κατάταξης (όπου η 1η θέση αντιστοιχεί στην πιο μολυσμένη χώρα).
Η μέση ετήσια συγκέντρωση των λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων PM2.5 στη χώρα ανήλθε στα 14,9μg/m3, τιμή που είναι τριπλάσια από την αυστηρή κατευθυντήρια οδηγία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), η οποία ορίζει ως ασφαλές όριο τα 5μg/m3.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι η ραγδαία επιδείνωση των δεικτών: η ρύπανση στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά περισσότερο από 30% μέσα σε ένα έτος (από 11,5μg/m3 το 2024), με την IQAir να επισημαίνει ότι η Ελλάδα και η Ελβετία κατέγραψαν τις μεγαλύτερες σχετικές αυξήσεις στην Ευρώπη για το 2025.
Σύμφωνα με την ανάλυση της IQAir, η μεγάλη αύξηση της ρύπανσης στην Ελλάδα το 2025 αποδίδεται σε τρεις κύριους παράγοντες.
Η καύση ξύλου για θέρμανση παραμένει ο κύριος παράγοντας ευθυνόμενος για το 85-100% της μάζας του Μαύρου Άνθρακα. Η Ελλάδα επηρεάστηκε σημαντικά από τον καπνό των μεγάλων πυρκαγιών στη Βόρεια Αμερική που διέσχισε τον Ατλαντικό, αλλά και από τοπικές εστίες. Οι συχνές μεταφορές σκόνης από την Αφρική επιδείνωσαν την ποιότητα του αέρα, προσθέτοντας φυσικά σωματίδια στους ήδη υπάρχοντες ανθρωπογενείς ρύπους.
Η κατάταξη των Ιωαννίνων στην Ευρώπη και στη χώρα
Σύμφωνα με τον ανανεωμένο City Air Quality Viewer του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA) τον Ιούλιο του 2025, τα Γιάννενα κατατάσσονται στην 754η θέση ανάμεσα σε 761 ευρωπαϊκές πόλεις. Αυτό σημαίνει ότι η πόλη βρίσκεται στο χειρότερο 10% της Ευρώπης όσον αφορά την ποιότητα του αέρα, με μέση ετήσια συγκέντρωση PM2.5 στα 23,5 μg/m3 από το 2021 μέχρι και το 2025 με το 2023 να έχει φτάσει στα 27μg/m3.
Στην τελευταία παγκόσμια έκθεση της IQAir (δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026), τα Γιάννενα με 19 μg/m3 έχασαν την “αρνητική πρωτιά” στην Ελλάδα από τη Λαμία, η οποία κατέγραψε 20,9μg/m3.
Στην προηγούμενη έκθεση (δεδομένα 2024) τα Γιάννενα κατείχαν την πρώτη θέση στην Ελλάδα με συγκέντρωση 20,7 μg/m3. Η πιο καθαρή πόλη είναι ο Άγιος Νικόλαος στην Κρήτη. Ωστόσο, τα Γιάννενα παραμένουν σταθερά στις πρώτες θέσεις της λίστας, καθώς ο συνδυασμός της γεωμορφολογίας του λεκανοπεδίου και της εκτεταμένης καύσης βιομάζας δημιουργεί εκρηκτικά επεισόδια ρύπανσης κατά τους χειμερινούς μήνες.
Οι επιπτώσεις στην υγεία και η ανάγκη αλλαγής
Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι τα Γιάννενα είναι ιδιαίτερα ευάλωτα λόγω των θερμοκρασιακών αναστροφών. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο θερμός αέρας εγκλωβίζει τον ψυχρό αέρα κοντά στο έδαφος, δημιουργώντας ένα αόρατο «κάλυμμα» σε ύψος μόλις 50-60 μέτρων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ρύποι από τα τζάκια και τις σόμπες να μην μπορούν να διασκορπιστούν, οδηγώντας σε συγκεντρώσεις σωματιδίων που σε ορισμένα επεισόδια έχουν καταγραφεί έως και στα 175,7μg/m3.
Η ατμοσφαιρική επιβάρυνση στα Γιάννενα μεταφράζεται σε άμεσο κόστος για τη δημόσια υγεία. Σύμφωνα με το διεθνές παρατηρητήριο ISGlobal, τουλάχιστον 47 πρόωροι θάνατοι θα μπορούσαν να αποφευχθούν ετησίως στην πόλη εάν οι συγκεντρώσεις PM2.5 συμμορφώνονταν με τις οδηγίες του ΠΟΥ. Η μακροχρόνια έκθεση συνδέεται άμεσα με καρδιαγγειακά νοσήματα, εγκεφαλικά επεισόδια και αναπνευστικές παθήσεις, ενώ τα σωματίδια από την καύση ξύλου περιέχουν καρκινογόνους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAHs).
Η ανάγκη για ριζική αλλαγή του μοντέλου θέρμανσης και επέκταση καθαρών μορφών ενέργειας είναι πλέον επιτακτική. Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία (EU) 2024/2881 θέτει ακόμη πιο αυστηρά όρια για το 2030, γεγονός που σημαίνει ότι η πόλη θα βρεθεί σύντομα αντιμέτωπη με αυστηρότερες νομικές δεσμεύσεις.
