Σε κλίμα συγκίνησης και με έντονο το «άρωμα» της ηπειρωτικής γης, πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 25 Ιανουαρίου μία εξαιρετική εκδήλωση του Περιβαλλοντικού – Πολιτιστικού Συλλόγου πρ. Δήμου Θεσπρωτικού που σηματοδότησε τη συμπλήρωση δύο δεκαετιών αδιάλειπτης δράσης του Συλλόγου. Ο κατάμεστος Πολυχώρος Πολιτισμού του Κέντρου «Μελίνα Μερκούρη» στον Κεραμεικό υποδέχθηκε δεκάδες λακκασουλιώτες και φίλους της παράδοσης, σε μία εκδήλωση είχε διττό χαρακτήρα. Αφενός, γιορτάστηκαν τα 20 χρόνια δράσης και προσφοράς του Συλλόγου και αφετέρου παρουσιάστηκε η μνημειώδης έκδοση «Παραδοσιακά Δημοτικά Τραγούδια Κάτω Λάκκας Σουλίου (Λάκκας Θεσπρωτικού)», ένας ογκώδης τόμος 560 σελίδων από τις εκδόσεις Apiros Hora.
«Ένας θησαυρός της προφορικής παράδοσης»
Όπως συνομολογήθηκε από όλους τους ομιλητές το βιβλίο αποτελεί έναν πολύτιμο καρπό συλλογικής προσπάθειας για τη διάσωση της προφορικής παράδοσης των 11 χωριών της Κάτω Λάκκας Σουλίου (Λάκκα Λελόβου). Ο Κώστας Καραβίδας, Φιλόλογος και Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών (μέλος ΕΔΙΠ του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων), στην εμπεριστατωμένη εισήγησή του, χαρακτήρισε τον Σύλλογο ως έναν αληθινό «θεματοφύλακα» του Πολιτισμού και της ιστορίας.
Αναλύοντας την αξία του δημοτικού τραγουδιού, ο κ. Καραβίδας τόνισε ότι δεν πρόκειται για απλά κείμενα, αλλά για μια κοινωνική λειτουργία που εκφράζει το πνεύμα και τις αξίες ενός Πολιτισμού που σήμερα τείνει να εξαφανιστεί. Υπογράμμισε τη διαφορά μεταξύ του αυθεντικού δημοτικού τραγουδιού —που είναι ανώνυμο, λιτό και γλωσσικά πλούσιο— και των σύγχρονων «δημοτικοφανών» ακουσμάτων, τα οποία συχνά αλλοιώνουν την αισθητική και το ήθος της παράδοσης. Η έκδοση αυτή, όπως σημείωσε, λειτουργεί ως μια «συναγωγή» υλικού, διασώζοντας σπάνιες καταγραφές που μεταλαμπαδεύουν στις νεότερες γενιές το ακέραιο ήθος των προγόνων μας.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Δρ. Αικατερίνη Πολυμέρου – Καμηλάκη, τ. Διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, εξήρε τη σημασία του έργου, ενώ ο ερμηνευτής και δάσκαλος παραδοσιακών χορών, Κώστας Μήτσης, μίλησε για τον πλούτο των μουσικών δρωμένων της περιοχής, κάνοντας –μεταξύ άλλων- ιδιαίτερη αναφορά στο «Γαϊτανάκι» του Ριζοβουνίου και τον περίφημο χορό «Καγκελάρη» των Παπαδατών.
Οι τρεις άξονες της Έκδοσης
Κατά την παρουσίαση αναδείχθηκαν οι τρεις βασικοί άξονες του τόμου, που καλύπτουν όλες τις πτυχές της ανθρώπινης κατάστασης:
Τελετουργικά Τραγούδια: Με επίκεντρο τον κύκλο του Πάσχα (Λαζάρου και Λαμπρής), όπου το θρησκευτικό στοιχείο σμίγει με τη φυσιολατρία.
Κύκλος της Ζωής: Τραγούδια του γάμου και μοιρολόγια. Τα μοιρολόγια, ως αριστουργήματα της λαϊκής μούσας, περιγράφηκαν ως μια ιαματική διαδικασία που βοηθά στην επούλωση της απώλειας, παραμένοντας προσκολλημένα στην εξύμνηση της ζωής.
Ιστορικά και Κλέφτικα: Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα τραγούδια που αναφέρονται στους αγώνες των Σουλιωτών και του Μάρκου Μπότσαρη, καθώς και σε άσματα με έντονο τοπικό χρώμα, όπως ο «εθνικός ύμνος» της περιοχής, το «Δεν φταίει η μαύρη Λάκκα μαϊδέ τα Λέλοβα».
Μουσική αναδρομή και συγκίνηση
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης «ζωντάνεψε» η θεωρία σε πράξη. Η χορωδία του Συλλόγου Ηπειρωτών Άνω Λιοσίων, καθώς και Λακκιώτες μουσικοί με τη φιλική συμμετοχή του Κώστα Μήτση, παρουσίασαν εμβληματικά τραγούδια του τόπου μας. Οι παρευρισκόμενοι είχαν την ευκαιρία να ακούσουν από ιστορικούς συρτούς («Σαράντα κλέφτες ήμασταν») και τραγούδια της αγάπης («Της Γαλανής το φόρεμα»), μέχρι σκωπτικά άσματα γεμάτα ηπειρώτικο χιούμορ («Ποιος είδε ποιος αντάμωσε», «Ψηλόν άντρα που μου ‘δωσες»).
Η ταμίας Κατερίνα Δράκου, έκανε έναν σύντομο απολογισμό της 20ετούς πορείας του Συλλόγου, η οποία περιλαμβάνει 39 εκδηλώσεις και 5 εκδόσεις. Απηύθυνε δε μια σημαντική προτροπή προς όλους: να ηχογραφούν τους παλαιότερους συγχωριανούς τους, ώστε να διασωθεί όχι μόνο ο στίχος, αλλά και το ιδιαίτερο ηχόχρωμα και ο ρυθμός της ηπειρώτικης μουσικής.
Ιδιαίτερες αναφορές από τους ομιλητές έγιναν προς τον πρόεδρο του Συλλόγου Παύλο Χρήστου, για το τεράστιο έργο της οργάνωσης του υλικού, στον Σπύρο Βασιλείου για την επιμέλεια της έκδοσης και στον γραμματέα Γιώργο Γιάννο, ο οποίος είχε και τον συντονισμό της εκδήλωσης.
Όπως τονίστηκε στον επίλογο, το δημοτικό τραγούδι είναι ο «αψευδέστερος καθρέφτης» της ταυτότητάς μας και η επαφή μαζί του αποτελεί πράξη αυτογνωσίας που ο σύγχρονος άνθρωπος έχει ανάγκη περισσότερο από ποτέ.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την καθιερωμένη κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας από τον επίτιμο πρόεδρο Νίκο Νικολάου, και την ανταλλαγή ευχών για τη νέα χρονιά.
Ο Πολιτιστικός – Περιβαλλοντικός Σύλλογος πρ. Δήμου Θεσπρωτικού απευθύνει ένα μεγάλο ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ στους διακεκριμένους ομιλητές, στα μέλη του Συλλόγου Ηπειρωτών Άνω Λιοσίων, στους λακκιώτες μουσικούς και στους μονοφωνάρηδες Απόστολο Καλδάνη και Ευθύμιο Νάκιο. Ευχαριστεί επίσης τον Σωκράτη Κώστα πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Νικολιτσίου «Η Αγία Κυριακή» και προϊστάμενο της εταιρίας «ΔΕΛΤΑ» για την προσφορά χορηγίας, καθώς και όλους όσοι τίμησαν με την παρουσία τους την εκδήλωση, όπου μεταξύ αυτών ήταν ο πρώην αντιδήμαρχος και δημοτικός Σύμβουλος του Δήμου Ζηρού Ελευθέριος Μήτσιος και ο Χριστόφορος Ευθυμίου μέλος της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδος.
